27 February, 2009

Google launch virtual exploration of Mars

NASA and Google announced Monday the release of a new Mars mode in Google Earth that brings to everyone's desktop a high-resolution, three-dimensional view of the red planet.

Besides providing a rich, immersive three dimensional view of Mars that will aid public understanding of Mars science, the new mode, Google Mars 3D, also gives researchers a platform for sharing data similar to what Google Earth provides for Earth scientists.

The mode enables users to fly virtually through enormous canyons and scale huge mountains on Mars that are much larger than any found on Earth. Users also can explore the planet through the eyes of the Mars rovers and other Mars missions, providing a unique perspective of the entire planet.

Users can see some of the latest satellite imagery from NASA's Mars Reconnaissance Orbiter and other probes orbiting the planet. Viewers can learn about new discoveries and explore indexes of available Mars imagery. The new Mars mode also allows users to add their own 3D content to the Mars map to share with the world.

This announcement is the latest benefit from a Space Act Agreement that NASA's Ames Research Center in Moffett Field, California, signed with Google in November 2006. Under its terms, NASA and Google agreed to collaborate to make NASA's data sets available to the world.

About Sri Ramakrishna Paramhans

Born: February 18, 1836
Died: August 16, 1886
Achievements: Provided spiritual enlightenment to the people of Bengal and played a key role in the social reform movement in Bengal in 19th century.

Ramakrishna Paramhansa was one of the foremost Hindu spiritual leaders of the country. His teachings are still deeply revered by the people. He also played a key role in the social reform movement in Bengal in 19th century.

Sri Ramakrishna Paramhansa's original name was Gadadhar Chattopadhyay. He was born on February 18, 1836 in the village of Kamarpukur, in what is now the Hooghly district of West Bengal. Gadadhar Chattopadhyay's parents were Khudiram and Chandramani. Ramakrishna was born in a poor family and his parents were hardly able to make both ends meet. Ramakrishna disliked going to school, and was not interested in the pursuit of money. Ramakrishna loved nature and liked meeting monks who stopped at his village on their way to Puri.

Right from childhood Ramakrishna Paramhansa was an iconoclast. At his investiture ceremony (Upanayna) he shocked everyone when he declared that he would have his first alms as a Brahmin from a certain Sudra woman of the village. No argument or appeal was able to budge him from his position. Finally, Ramkumar, his eldest brother and the head of the family after the passing away of their father, gave in.

Ramakrishna's elder brother Ramkumar ran a Sanskrit school in Calcutta and also served as priest in some families. During this time, a rich woman of Calcutta, Rani Rashmoni, founded a temple at Dakshineswar. She approached Ramkumar to serve as priest at the temple of Kali and Ramkumar agreed. Ramakrishna decorated the deity and when Ramkumar retired, Ramakrishna took his place as priest.

When Ramakrishna started worshipping the deity Bhavatarini, he began to question if he was worshipping a piece of stone or a living Goddess. This question disturbed him day and night. He prayed to Goddess Kali to reveal Herself to him. One day he was so impatient to see Mother Kali that he decided to end his life. He seized a sword hanging on the wall and was about to strike himself with it, when he is reported to have seen light coming from the deity in waves. He is said to have been soon overwhelmed by the waves and fell unconscious on the floor. Ramakrishna prayed to Goddess Kali for more religious experiences and he is believed to have experienced number of them.

Soon he became popular and drawn by the magnetism of Sri Ramakrishna's divine personality, people flocked to him from far and near. People of all ages, caste, and religion visited him. Ramakrishna Paramhansa's small room in the Dakshineswar temple garden on the outskirts of the city of Calcutta became a veritable parliament of religions.

Ramakrishna emphasised that God-realisation is the supreme goal of all living beings. Hence, for him, religion served as a means for the achievement of this goal. Ramakrishna's mystical realization, classified by Hindu tradition as nirvikalpa samadhi (constant meditation), led him to believe that various religions are various ways to reach the Absolute, and that the Ultimate Reality could never be expressed in human terms.

Ramakrishna Paramhansa taught ceaselessly for fifteen years the basic truths of religion through parables, metaphors, songs and by his own life. He developed throat cancer and attained Mahasamadhi on August 16, 1886, leaving behind a devoted band of 16 young disciples headed by the well-known saint-philosopher and orator, Swami Vivekananda.

(source: iloveindia.com)

18 February, 2009

જીવનમાં દુઃખોથી ગભરાશો નહી

એક વખત એક માણસ પોતાનાં દુઃખોથી અતિશય કંટાળી ગયો. રાત-દિવસની મગજમારી, પત્ની સાથે અણબનાવ, છોકરાંવની નિશાળ, ટ્યૂશન, પરીક્ષાઓ, એમને ક્યાં ગોઠવવાં એની માથાકૂટ, ધંધામાં ચડતી-પડતી, વ્રૂદ્દ માતા-પિતાની માંદગી અને એવા તો બીજા અનેક પ્રશ્નો અને જવાબદારઓનું પોટલું ખભા પર ઉપાડીને ચાલતાં એ બિલકુલ ત્રાસી ગયો હતો. એને જિંદગીમાં ચારે તરફ અંધારું જ અંધારું દેખાતું હતું. ટૂંકમાં, આટલો બધો બોજો ઉપાડીને એ ગળે આવી ગયો હતો. એટલે એણે જિંદગી ટૂંકાવી દેવાનુ નક્કી કરી નાંખ્યું.

આપઘાત કરવાના ઇરાદાથી એક વખત ઘરે કોઇ નહોતું ત્યારે મોકો જોઇ એણે ઘેનની ગોળીઓ ગળી લીધી. હવે મરવા માટે જેટલી ગોળીઓની જરૂર પડે તેનાથી ડોઝ થોડો ઓછો રહી ગયો હશે એટલે એ માત્ર ઊંડી ઊંઘમાં સરકી ગયો.

અચાનક એને લાગ્યું કે એની આજુબાજુ જાણે દિવ્ય પ્રકાશ ફેલાઇ ગયો છે. જે તરફથી એ એદૂભુત પ્રકાશ આવતો હતો એ બાજુ એણે નજર કરી. જોયું તો પરમ ક્રુપાળુ પરમાત્મા અતિ તેજસ્વી ચહેરા સાથે મંદ મંદ હાસ્ય વેરતાં ઊભા હતા. જેવી બંનેની આંખો મળી કે તરત જ એ બોલ્યા, 'દીકરા! મારા વહાલા સંતાન! હું બોલાવું તે પહેલાં મારી પાસે આવવાની ઉતાવળ તને શા માટે થઇ આવી છે?'

'હે પ્રભુ! મને માફ કરજો. હું તમારી પાસે આવવાની ઉતાવળ કરું છું તેના માટે ક્ષમા કરજો. પરંતુ જિંદગીનું એક પગલું આગળ માંડી શકવાની ત્રેવડ હવે મારામાં રહી નથી. મારી જવાબદારીઓ અને ચિંતાઓ અને દુઃખોનું આ પોટલું તમે જોયું? હવે એનો ભાર વેંઢારવાની શકતિ કે હિંમત એ બેમાંથી એકેય મારામાં રહ્યાં નથી. એટલે હું મારી જિંદગી પૂરી કરી દેવા માંગું છું.' પોતાના ખભા પરના મોટા પોટલા સામે આંગળી ચીંધી એણે ભગવાનને કહ્યું.

'પણ મેં તો તમને સૌને તમારી બધી જ ચિંતાઓ મને સોંપી દેવાનું કહ્યું જ છે. તું પણ તારી ચિંતાઓ મને સોંપીને હળવો કેમ નથી થઇ જતો?' ભગવાન હસ્યા.

'પણ ભગવાન! તમે મને જ શું કામ સૌથી ભારે પોટલું આપ્યું છે? મેં તો મારા પોટલા જેટલો ભાર ક્યારેય કોઇના ખભે જોયો નથી!' રડમસ અવાજે એ માણસે ફરિયાદ કરી.

'મારા દીકરા! આ દુનિયામાં દરેકેદરેક વ્યક્તિને મેં કંઇક ને કંઇક બોજો ઉપાડવા આપેલ જ છે. અને એ ફરજિયાત છે. જો! અહીંયાં તારા ઘણા આડોશી-પાડોશીઓના પોટલાં પડયાં છે. તને એવું લાગતું હોય કે તારું પોટલું જ મેં સૌથી ભારે આપ્યું છે તો તું એના બદલે આમાંથી બીજું લઇ શકે છે. બોલ એવી અદલા-બદલી કરવી છે?' માર્મિક હસતાં ભગવાને કહ્યું.

નવાઇના ભાવો સાથે પેલા માણસે ભગવાનનાં ચરણ પાસે પડેલાં પોટલાંઓ તરફ નજર નાંખી. બધાંજ પોટલાંઓનું  કદ પોતાનાં પોટલા જેટલું જ હતું. પણ દરેક પોટલા પર એક નામ લખાયેલું હતું. જે વ્યક્તિનું પોટલું હોય તેનું નામ-સરનામું એ પોટલા પર લખાયેલું હતું. સૌથી આગળ પડેલા પોટલા પરનું નામ એણે વાંચ્યું. એના પોતાના જ ઘરની બાજુમાં રહેતી એક સુંદર અને ખૂબ જ સુખી દેખાતી એક પૈસાદાર સ્રીનું નામ એના પર લખેલું હતું. એ સ્ત્રીનો પતિ ખૂબજ મોટો ઉધ્યોગપતિ હતો. એના ઘરની સમ્રૂદ્દિની તો રેલંછેલ રહેતી. ઘરની દરેક વ્યક્તિ માટે એ લોકો અલગ અલગ કાર જ વાપરતાં અને એ પણ પાછી ઇમ્પોર્ટેડ! એ સ્ત્રીની દીકરીઓ મોંઘાંદાટ પોશાકો અને અત્યાધુનિક ઘરેણાં જ પહેરતી. કોલેજમાં ભણતો એનો દીકરો દર મહિને એની કાર બદલાવતો. ઉનાળાની ગરમીનો એક મહિનો એ સ્ત્રી અને એનું કુટુંબ સ્વિટ્ઝર્લેન્ડમાં જ વિતાવતાં. આ સ્ત્રીનું પોટલું લેવાનો પેલા માણસને વિચાર આવ્યો. એણે પોતાનું પોટલું બાજુમાં મૂકીને એ સ્ત્રીનું પોટલું ઉપાડ્યું. પણ જેવું એણે એ પોટલાને ઊંચું કર્યું કે એને ખૂબ નવાઇ લાગી. એ સ્ત્રીનું પોટલું હળવું હોવાને બદલે એના પોતાના પોટલા કરતાં બમણું ભારે હતું. માંડમાંડ એણે એ પાછું મૂકયું પછી ભગવાન સામે જોઇને પૂછયું, 'ભગવાન! આટઆટલી સુખસાહ્યબીમાં રહેતી આ સ્ત્રીનું પોટલું તો પીછાં જેવું હળવું હોવું જોઇએ, તેના બદલે એ આટલું બધું ભારે કેમ? મને આ સમજાયું નહીં!'
'ન સમજાયું હોય તો તું જાતે જ એ ખોલીને જોઇ લેને!' એ જ માર્મિક સ્મિત સાથે ભગવાને કહ્યું.

પેલા માણસે પોટલું ખોલ્યું. બહારથી ખૂબ જ સુખી અને અતિ વૈભવશાળી જીવન જીવતી એ સ્ત્રીના પોટલામાં રાતદિવસ ઘરમાં કુટુંબીજનો સાથે ચાલતો કંકાસ દેખાણો. એ સ્ત્રીનો પતિ દારૂડિયો હતો. એ ધંધાના બહાને દેશવિદેશમાં રખડતો રહેતો અને કંગાળ જીવન જીવતો હતો. જેના કારણે તે ભયંકર રોગોથી પણ પીડાતો હતો. પેલી સ્ત્રી પણ માનસિક રીતે અત્યંત દુઃખી હતી. બન્ને પતિ-પત્નિ ગુપ્ત રીતે લાખો રૂપિયા એ રોગોની સારવાર પાછળ ખરચતાં હતાં. એનો દીકરો એક દાણચોર સાથે સંબંધ ધરાવતો હતો. તો એ સ્ત્રીની દીકરી બિચારી મગજના કેન્સરથી પીડાતી હતી ... બસ! એણે ઝડપથી પોટલું બંધ કરી દીધું. એ આગળ જોઇ ન શકયો.

એનાથી બોલાઇ જવાયું, 'ભગવાન! બહારથી અત્યંત શ્રીમંત અને ખૂબ સુખી લાગતી સ્ત્રીનું જીવન આટલી બધી યાતનાઓથી ભરેલું છે? હું કલ્પના પણ નથી કરી શકતો!'.

ભગવાન હસી પડયા, કહ્યું, 'મેં તને કહ્યું ને! દરેકની માથે પોટલું હોવું ફરજિયાત હોય છે. છતાં બીજાનું પોટલું તમને હળવું જ લાગે છે, કારણ કે એ તમારા ખભા પર નથી હોતું. હજુ પણ તારે બીજા કોઇનું પોટલું જોઇને એ લેવું હોય તો તને છુટ્ટી છે!'

એ માણસ જેને જેને સુખી અને ખુશકિસ્મત માનતો હતો એમનાં નામ જોઇ જોઇને એણે પોટલાં ખોલી જોયાં. પણ નવાઇ પમાડે એવી વાત એ બની કે એ દરેક વ્યક્તિનું પોટલું એને વધારે ભારે અને પોતાથી અનેક ગણી વધારે વિટંબણાઓથી ભરેલું દેખાયું. એક એક કરીને ઘણાં બધાં પોટલાં એ ફંફાસતો રહ્યો અને એ વખતે મંદ મંદ હાસ્ય વેરતા ભગવાન એકદમ શાંતિથી ઊભા હતા.

ખાસ્સી વાર પછી અચાનક જ એણે પોટલાં ફંફોસવાનું બંધ કરીને હળવાશ સાથે કહ્યું, 'પ્રભુ! મને મારું જ પોટલું આપી દો. લાગે છે કે એ જ આ બધામાં સૌથી હળવું છે!'
'એવું છે? તો પછી તને જિંદગી ટૂંકાવી નાંખવી પડે એટલો બધો ભાર શેનો લાગે છે? જોઇએ તો ખરા કે એમાં શું ભરેલું છે? તારું પોટલું ખોલ જોઉં!' ભગવાને કહ્યું.

એ માણસે પોતાનું પોટલું ખોલ્યું. અંદર કુટુંબીજનોનો પ્રેમ હતો, મિત્રોની લાગણી હતી, થોડા પૈસા હતા અને થોડા ઘરેણાં હતા. તેમજ સાવ નાનકડા કહી શકાય તેવા પ્રશ્નોરૂપી પથ્થરો હતા!

'દીકરા!' અત્યંત માયાળુ અવાજે ભગવાને કહ્યું, 'વરસોથી તું આ પ્રેમ અને લાગણીઓ વચ્ચે તેમજ પૈસા અને ઘરેણા સાથે રહેતો હતો, તો પણ તને આપઘાત કરવાનો વિચાર કેવી રીતે આવ્યો? કદાચ તું કુટુંબીઓના પ્રેમનો અનુભવ નથી કરી શક્યો કે મિત્રોની લાગણીને નથી પિછાની શકયો. હવે તું દુનિયામાં પાછો જા, સહુની પ્રેમથી સારસંભાળ લે અને થોડો સમય કાઢી અને મારા એવા સંતાનો કે જેને જિંદગીએ કાંઇ નથી આપ્યું એવા દીનદુખીયાની તારાથી બની શકે તેટલી તન, મન, ધનથી સેવા કર. હું તને ખાતરી આપું છું કે આ સહુનો આનંદ જોઇને તારા આત્માને જે સુખ અને શાતા મળશે તે તને દુન્યવી દોલતથી તથા સુખ સાહ્યબીથી ક્યારેય પ્રાપ્ત નહીં થાય. ઉપરાંત આમ કરવાથી તારા ખભા પરનાં પોટલાનું વજન પણ ઘટતું જશે. અને હા! આ નાના નાના ધારદાર પથ્થરો શેના ભેગા કર્યા છે તે તો બતાવ?'

પેલા માણસને ઘણી શરમ આવી. નીચું જોઇને એ બોલ્યો, 'પ્રભુ! એ મારાં અભિમાન, સ્વાર્થ, પાપ અને દ્વેષનાં પથ્થરો છે. જેની ધારથી મેં હંમેશા બીજાને ઇજા પહોંચાડવાનું કામ કર્યું છે.'

ભગવાન હસી પડયા. પછી બોલ્યા, 'કંઇ વાંધો નહીં બેટા! તું તારે નિરાંતે દુનિયામાં પાછો જા. પણ એ આ નાના પથ્થરો મને સોંપી દે. આજથી હું એ બધું તારી પાસેથી લઇ લઉં છું!' કહી કરુણાના અવતાર પરમાત્માએ એનાં પાપ, રાગ-દ્વેષ તેમજ અભિમાન વગેરેના પથ્થરો પોતાના હાથમાં લઇ લીધા. એ પથ્થરો એટલા તીક્ષ્ણ હતા કે ખુદ ભગવાનના હાથમાંથી પણ લોહીની ધાર થઇ.

પેલા માણસને હવે ઘણી બધી હળવાશ લાગી રહી હતી.

ભગવાનનો આભાર માનીને એણે એમને પ્રણામ કર્યા. પછી પોતાનું જ પોટલું ખભે નાંખીને ધરતી પર પાછો આવવા માટે નીકળી પડયો. થોડેક દૂર ગયા પછી અચાનક એને કંઇક યાદ આવ્યું. પાછાં ફરીને એણે ભગવાનને પૂછયું કે, 'પ્રભુ! મારું પોટલું તો હંમેશા મારા ખભા પર જ હોય છે. તો આ બધાંનાં પોટલાં અહીંયં કેમ પડયાં છે?"

હવે ભગવાન એકદમ ખડખડાટ હસી પડયા. પછી બોલ્યા, 'મારા વહાલા દીકરા! એ જ તો વાત છે - જે તને હવે સમજાઇ રહી છે. આ દરેકના ખભે અસહ્ય અને તારા કરતાં પણ ક્યાંય અનેક ગણો વધારે ભાર છે છતાં એ લોકો સરસ રીતે જીવી રહ્યા છે, કારણકે એમણે એમનું પોટલું મને સોંપી દીધું છે! જ્યારે તું તારું પોટલું તારા ખભે લઇને ફર્યાં કરે છે!'

હવે પેલા માણસના મગજમાં ચમકારો થયો. એની આંખોમાંથી આંસુની ધાર વહી નીકળી. ધીમા પગલે એ પાછો ફર્યો, ખભેથી પોટલું ઉતારીને એણે ભગવાનનાં ચરણોમાં મૂકી દીધું. પગે લાગ્યો. અને કોઇ દિવસ નહોતી અનુભવી એવી દિવ્ય હળવાશ અનુભવતો ધરતી પર પાછો આવવા નીકળી પડયો! એ જ ક્ષણે ઘેન ઊતરી જવાથી એની આંખ પણ ખૂલી ગઇ!

વ્હાલા મિત્રો જીવનમાં દુઃખોથી ક્યારેય ગભરાશો નહી. તમારી બધીજ ચિંતાઓ ઈશ્વરને ચરણે મુકતા જાઓ. ઈશ્વર તમને અવશ્ય મદદ કરશે.

આશિષ સહ,

- ધર્મેશ જોશી
www.Jyotishonline.com

16 February, 2009

How to perform Shivaratri Puja


Shivaratri Puja has been given tremendous significance in Hindu mythology. It is said that ritual worship of Lord Shiva on a Shivaratri day pleases Lord Shiva the most. Devotees further believe that by pleasing Lord Shankara on the auspicious Shivaratri day, a person is absolved of past sins and is blessed with Moksha or salvation.

Merits of Shivaratri Puja
According to Shiva Purana, sincere worship of Lord Shiva yields merits including spiritual growth for the devotees. It also provides extensive details on the right way to perform Shivratri Puja.

Shiva Purana further says that performing abhisheka of Shiva Linga with six different dravyas including milk, yoghurt, honey, ghee, sugar and water while chanting Sri Rudram, Chamakam and Dasa Shanthi pleases Lord Shiva the most. According to the mythology, each of these dravya used in the abhisheka blesses a unique quality:

Milk is for the blessing of purity and piousness.
Yogurt is for prosperity and progeny.
Honey is for sweet speech.
Ghee is for victory.
Sugar is for happiness.
Water is for purity.

Besides, worship of Lord Shiva on Shivratri is also considered to be extremely beneficial for women. While, married women pray to Shiva for the well being of their husbands and sons, unmarried women pray for a husband like Shiva, who is considered to be the ideal husband.

Getting Ready for Shivratri Puja
To perform the worship of Lord Shiva on Shivratri, devotees wake up early and take a ritual bath, preferably in the holy waters of river Ganga. This is followed by worship to Sun God, Vishnu and Shiva in accordance with the purification rite observed on all-important Hindu festivals. Devotees then wear fresh new clothes and pay a visit to the nearest Shiva temple. As a tradition, devotees observe a fast on a Shivaratri day. Some do not consume even a drop of water.

Performing Maha Shivaratri Puja
Following the method prescribed in Shiva Purana, priests perform ritual puja of Shiva Linga every three hours all through the day and night of Shivaratri Festival. During this puja, chants of Om Namah Shivaya and sounds of bells reverberate in the temple. Following the bath with milk, yoghurt, honey, ghee, sugar and water that helps in the purification of the soul a vermilion paste is applied on the Linga as it represents virtue. These six items form an indispensable part of Shivaratri, be it a simple ceremony at home or grand temple worship

After this, Bilwa leaves, which have to be a stalk with three leaves, is kept on top of the Shivalinga to cool the hot-tempered deity. Ber or jujube fruit is also offered to Lord Shiva, as it is symbolic of longevity and gratification of desires. Some devotees also offer the auspicious betel leaves to Lord Shiva marking satisfaction with worldly pleasures. Garlanding of Linga with flowers and garlands is also a part of the ritual Shivaratri Puja. Devotees also burn incense sticks as is said to yield wealth. Many also light lamps to symbolize attainment of knowledge. It is said that by offering water, hugging the Linga, lighting the diya and incense and ringing the temple bells, devotees call into focus all their senses, making them acutely aware of themselves and the universe to which they belong.

This ritual worship of Lord Shiva continues through the day and night of Shivaratri. Devotees stay awake and spent the night in Shiva temples by chanting 'Om Namah Shivaya' and singing hymns and verses in praise of Lord Shankar. Devotees observing vrat on Shivaratri break it only the next morning by partaking prasad offered to Lord Shiva.

(source: http://www.mahashivratri.org)

10 February, 2009

Sri Sri Ravi Shankar

His Holiness Sri Sri Ravi Shankar is a universally revered spiritual and humanitarian leader. His vision of a violence-free, stress-free society through the reawakening of human values has inspired millions to broaden their spheres of responsibility and work towards the betterment of the world.

Sri Sri is a multi-faceted social activist whose initiatives include conflict resolution, disaster and trauma relief, poverty alleviation, empowerment of women, prisoner rehabilitation, education for all and campaigns against female foeticide and child labour. He is engaged in peace negotiations and counselling in conflict zones around the world. His expertise in bringing opposing parties to the negotiating table in areas such as Sri Lanka, Iraq, the Ivory Coast, Cameroon, Kashmir and Bihar is widely acknowledged.

In 1981, Sri Sri established the Art of Living, an educational and humanitarian Non-Governmental Organisation that works in special consultative status with the Economic and Social Council of the United Nations. Present in over 140 countries, it formulates and implements lasting solutions to conflicts and issues faced by individuals, communities and nations. In 1997, Sri Sri founded the International Association for Human Values (IAHV) to foster human values and lead sustainable development projects.

Sri Sri has reached out to an estimated 300 million people worldwide through personal interactions, public events, teachings, the Art of Living workshops and humanitarian initiatives. Not since Mahatma Gandhi has one person united people of different traditions and faiths into a spiritual communion across the length and breadth of India. Amidst various threats to India by the misguided Naxalite and Jehadi forces, there is one name that emerges as a universally accepted ambassador of peace. To the Hindus, Muslims, Christians, Dalits, Sikhs and the minorities alike, Sri Sri is the only Hindu spiritual leader in whom people have reposed faith and confidence.

He has brought to the masses, ancient practices which were traditionally kept exclusive and has designed many self-development techniques. These practices can easily be integrated into daily life to calm the mind and instil confidence and enthusiasm. These techniques have helped thousands overcome depression and violent and suicidal tendencies. One of his most unique offerings to the world is the Sudarshan Kriya, a powerful breathing technique that facilitates physical, mental, emotional and social well-being.

Sri Sri travels to nearly 40 countries every year, exemplifying his call to globalise wisdom. His universal message is that love and wisdom can prevail over hatred and distress.

- Born in 1956 in southern India.
- Often found deep in meditation as a child. At the age of four, astonishes his teachers by reciting the Bhagavad Gita, an ancient Sanskrit scripture.
- Starts lessons with his first teacher, Pandit Sudhakar Chaturvedi, a close associate of Mahatma Gandhi.
- Becomes a scholar in Vedic literature and obtains an advanced degree in modern science by the age of 17 from St. Joseph's College, University of Bangalore.
- In his early twenties (1978-81), delivers lectures on Vedic sciences and literature all over the world on invitation from the Maharishi Europe Research University (MERU).
- Establishes the Art of Living in 1981.
- Cognizes the Sudarshan Kriya in 1982.

Conferred with:
- Doctor of Literature Honoris Causa, Kuvempu University, Karnataka, India, 2004
- Doctor of Philosophy (Holistic Medicine) Honoris Causa, Open International University for Complementary Medicine, Sri Lanka, 2006
- Doctor of Science Honoris Causa, Rajiv Gandhi University of Health Sciences, India 2007
- Doctor of Letters Honoris Causa, Maharaja Sayajirao University, India, 2007
- Doctor of Letters Honoris Causa, Nagarjuna University, India, 2008

(source: http://artofliving.org)

09 February, 2009

आध्यात्मिक बनो - निरोगी रहो

अगर आप निरोगी रहने के साथ ही लम्बी उम्र चाहते हैं तो आपको पूजा-पाठ करना होगा।

यह कोई धर्मगुरु की वाणी नहीं है, बल्कि जबलपुर चिकित्सा महाविद्यालय के हृदय रोग विशेषज्ञ डॉ. आर. एस. शर्मा द्वारा किए गए शोध का निष्कर्ष है।

हृदय रोगियों के इलाज के दौरान डॉ.शर्मा ने कई लोगों को अधिक उम्र के बावजूद सेहतमंद पाया तो उन्होंने इस पर शोध शुरू कर दिया। डॉ.शर्मा ने 250 महिलाओं व 250 पुरुषों को आपने शोध में शामिल किया। उन्होंने पाया कि इस शोध में शामिल 90 प्रतिशत लोग निरोगी हैं। इसके कारणों की पड़ताल के बाद पता चला कि ऐसे सभी लोग ईश्वर में आस्था रखते हैं और नियमित देवालय जाते हैं। डॉ.शर्मा ने अपने शोध का पर्चा पिछले दिनों नोएडा में आयोजित एक राष्ट्रीय कार्यशाला में भी प्रस्तुत किया। वहां मौजूद चिकित्सकों ने इस बात से सहमति जताई कि धार्मिक और आध्यात्मिक प्रवृत्ति के लोग अन्य लोगों की तुलना में निरोगी रहते हैं।

डॉ.शर्मा ने आईएएनएस के साथ बातचीत में कहा कि भारतीय वैदिक पद्धति और संस्कारों को अभी तक वैज्ञानिक आधार नहीं मिला था। उनके शोध से साबित हो गया है कि धार्मिक और आध्यात्मिक गतिविधियां व्यक्ति के मन को प्रफुल्लित रखती हैं। मन प्रसन्न रहने से तनाव का ज्यादा असर नहीं हो पाता। लिहाजा रक्तचाप व हृदय संबंधी रोगों से व्यक्ति बचा रहता है।

08 February, 2009

चंद्र ग्रहण - ९ फेब. २००९

दिनांक ९ फेब. २००९ को चंद्र ग्रहण हे I इस दिन कर्क राशि और आश्लेषा नक्षत्र में ग्रहण होगा I जो भारत में पश्चिम में दिखाई देगा I ये ग्रहण यूरोप, एशिया, ऑस्ट्रेलिया पेसिफिक और पश्चिम न्यूजीलैंड में भी दिखाई देगा I

भारत में चंद्र ग्रहण का समय इस प्रकार हे :
ग्रहण स्पर्श : १८:०७
ग्रहण मध्य : २०:०८
ग्रहण मोक्ष : २२:१०
पर्वकाल : ०४:०३

07 February, 2009

The song of the heart

Worship: It is the song of the heart
that is grateful to God.
Work: It is the secret of success.
Play: It is the symbol of youthfulness.
Read: It is the source of knowledge.
Think: It is the strength of the mind.
Love: It is the sacrament of life.
Dream: It is the soul of aspiration.
Help: It is the secret of happiness.
Laugh: It is the song of experience.
Pray: It is the source of strength.
Plan: It is the secret of being able
to have time for all of the above.
Inspiration....Unknown.

06 February, 2009

Chandra Grahan - Timings on Feb. 9

Here are the timings of the Chandra Grhan (Lunar Eclipse) around the world on February 9, 2009 as per local timings:

India :
Delhi – From 18:09 to 22:08
Mid Eclipse will be at 20:08 (local time)

UAE :
Dubai – From 16:39 to 20:38
Mid Eclipse will be at 18:38 (local time)

Hong Kong :
Victoria – From 20:39 to 00:38
Mid Eclipse will be at 22:38 (local time)

Nepal :
Khatmandu – From 18:09 to 22:08
Mid Eclipse will be at 20:08 (local time)

Indonesia :
Jakarta – From 20:39 to 00:38
Mid Eclipse will be at 22:38 (local time)

Malaysia :
Kuala Lumpur – From 19:39 to 23:38
Mid Eclipse will be at 21:38 (local time)

Singapore :
Singapore – From 20:39 to 00:38
Mid Eclipse will be at 22:38 (local time)

Thailand :
Bangkok – From 19:39 to 23:38
Mid Eclipse will be at 21:38 (local time)

Australia :
Adelaide – From 22:09 to 02:08
Mid Eclipse will be at 00:08 (local time)

Brisbane, Melbourne and Sydney – From 22:39 to 02:38
Mid Eclipse will be at 00:38 (local time)

New Zealand :
Christchurch – From 00:39 to 04:38 on February 10
Mid Eclipse will be at 02:38 (local time)

United States :
In most of the United States the eclipse will be at moon setting and it is not visible along the Atlantic Coast.

Chicago – From 06:39 to 10:38
Mid Eclipse will be at 08:38 (local time)

04 February, 2009

તણાવ છે - ખતરનાક વાયરસ

આજે તો સૌ કોઈ ટેન્શન-તણાવ, માનસિક દબાણ, ચિંતા, ભય, નિરાશા તથા કાલ્પનિક ડરથી બહુ જ પરેશાન છે. આજના ભૌતિક યુગની તથા લગાતાર પરિવર્તનશીલ દુનિયાની પેદાશ છે ટેન્શન. નાના-મોટા, જુવાન-ઘરડાં બધા તણાવના તાપથી પીડિત છે. શેરબજારમાં ઉથલપાથલ, ભીષણ મોંધવારી, હોમલોન વ્યાજદરની માથાકૂટ, આતંકવાદીઓનો ભય, ત્રાસવાદીઓનાં બોંબ વિસ્ફોટ, સલામતીના જુઠા બણગા ફૂંકનારા બેશરમ રાજકારણીઓ, દહેજપ્રથા, પર્યાવરણની ઉપેક્ષા, મંદીગ્રસ્ત અર્થતંત્ર, અંગત સ્વાર્થ સિદ્ધ કરવા જાહેરમાં એકબીજા પર આક્ષેપબાજી, બધાની પૈસા પાછળ આંધળી દોડ, રોકેટગતિએ આગળ વધતો ભૌતિકવાદ માનવજાત માટે વિનાશક વૈજ્ઞાાનિક શોધો તથા સાધનો, લોકોની જીવન જીવવાની પદ્ધતિમાં ને આહારવિહારમાં લગાતાર થતું આમૂલ પરિવર્તન-આ બધા પરિબળો માણસને માનસિક દબાણ કરનારા ચિંતાજનક, નિરાશાજનક, ડરાવનારાને સતત ઉશ્કેરાટ ઉપરાંત આકુળ-વ્યાકુળ કરનારા છે.

શારીરિક અને માનસિક રોગોના વિવિધ કારણોમાંથી એક કારણ તણાવ પણ હોય છે. જે તણાવગ્રસ્ત છે તેને ખુશી નથી. તેને જીવવામાં ને કામ કરવામાં જરા પણ રસ હોતો નથી. તે ઊંઘી શકતો નથી અને ખાઈ પણ શકતો નથી. સતત ભયમાં, નિરાશામાં ને ગભરામણમાં જીવે છે. તે ઉદાસ, ગમગીન રહે છે. ચહેરો ફિક્કો પડી ગયો હોય છે. તે કોઈની વાત માનતો નથી. જિદ્દી અને ચિડિયલ સ્વભાવનો બની જાય છે. વારંવાર ક્રોધ કરે છે ગુસ્સામાં મોટેથી બરાડા પાડી ઝઘડો કરે છે, ઘરની વસ્તુઓ પછાડે, તોડી નાંખે અને ફેંકી દે છે. બબડવાની આદત પડી ગઈ છે. તણાવગ્રસ્ત વ્યક્તિની વર્તણૂંક તેની માનસિક વિકૃતિ દર્શાવે છે. તણાવગ્રસ્ત વ્યક્તિનો ઈલાજ આલ્ફાવેલ થેરોપી દ્વારા પરિણામલક્ષી રહે છે.

મનનું કાર્ય, શરીરનું કાર્ય તણાવને પરિણામે ડામાડોળ થઈ જાય છે પરિણામે સંચાલનમાં ગરબડ થાય છે. ઉર્જાશક્તિ, જીવનીશક્તિ, શરીરની વિવિધ શક્તિઓના હ્રાસ થાય છે. શરીરના કોષો તથા જ્ઞાાનતંતુઓની ક્રિયામાં વિક્ષેપ થાય છે. ધીમે ધીમે આ પ્રક્રિયાં જેમ જેમ કાર્યન્વિત રહે, પરિણામે તણાવગ્રસ્ત વ્યક્તિ શરીરના તથા મનના વિવિધ રોગોનો શિકાર બને છે. જ્યારે વ્યક્તિ દબાણમાં કે તણાવમાં હોય ત્યારે શરીરના હોર્મોન વિરુદ્ધ કામ કરવા લાગે છે.

પરિણામે વિવિધ શારીરિક તથા માનસિક રોગો તેને લાગુ પડી જાય છે. બ્લડસુગર, એસિડીટી વધી જાય છે. પાચનશક્તિ નબળી પડે છે, ભૂખ લાગતી નથી, લોહીના દબાણની તથા પરિભ્રમણની સમસ્યા પેદા થાય છે. હૃદય તેનું ફંકશન સામાન્યતઃ કરી શકતું નથી. હૃદયરોગની શક્યતા વધી જાય છે, હૃદયના, લીવરના, કિડનીના મૂત્રપિંડના, મગજના રોગોનો તણાવગ્રસ્ત વ્યક્તિ શિકાર બની જાય છે. બ્રેઈન હેમરેજ થઈ જાય, વ્યક્તિ કોમામાં આવી જાય, આંખોના રોગ, વિશેષ નેત્રપટના રોગો થાય છે. લોહીના પરિભ્રમણમાં અવરોધ થતાં લકવો થઈ જાય છે. વધુ પડતા માનસિક દબાણને કારણે શારીરિક, માનસિક તથા વિવિધ શક્તિઓની ક્ષમતા તથા રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઘટતા માણસ રોગી બનતા આખરે મરી જાય છે. ''તણાવ લાવે છે રોગોની બિમારીને કરે છે પાયમાલી'' માટે તણાવથી ખુદ બચો ને બીજાને તણાવ ન દઈને બચાવો.

તણાવગ્રસ્ત વિદ્યાર્થી ભણવામાં નબળો પડતો જાય છે. તણાવગ્રસ્ત વેપારી તેના વેપારમાં ખોટ કરતો જાય છે. કુદરત સર્જિત, માનવસર્જિત જ્યાં તણાવ છે ત્યાં શાંતિ નથી, જ્યાં શાંતિ નથી ત્યાં વિકાસ નથી ને જ્યાં વિકાસ નથી ત્યાં આબાદી નથી. માટે આપણે સૌ તણાવની ગંભીરતા સ્વીકારીએ.

તણાવનું નિવારણ જો તમે એના કારણો જાણી લો અને તમે તમારી જીવવાની પદ્ધતિ બદલી નાંખો તો તે શક્ય પણ છે. તણાવનું મૂળ કારણ છે કમજોર, નબળું મન. આ ઉપરાંત સંસારની આધિ, વ્યાધિ ને ઉપાધિ. મનના મજબૂત રહો. ચિંતા ન કરો. આવેલી વિપરીત પરિસ્થિતિ સમય જતા જતી રહેશે. કર્મ જરૃર કરો જ. પોતાના કર્મમાં વિશ્વાસ ને ભગવાન પર ભરોસો રાખો. જરૃરિયાત જેટલું, પોતાની સુવિધા માટે ને સલામતી માટે બીજાના કલ્યાણ પૂરતું જો મળી રહે તો પછી લોભ ન કરો. સંસારના પદાર્થોરૃપી ચાદર જેટલી લાંબી રાખશો તો તેટલી રોજ નવી નવી સમસ્યાઓ, વિવિધ તકલીફો સામે આવશે. સંતુષ્ટિના ગુણ સાથે સંતોષી બનો. વધુ પડતી ઇચ્છાઓ માણસનું શરીર અને તેના સારા દિવસોને બગાડી નાંખે છે. મને મળેલી એકએક પળ ભગવાનનું વરદાન છે. તેમાં હું ખુશી શોધું અને આનંદપૂર્વક જીવું. જે મળ્યું છે મને, તેનું સન્માન કરું, ને તેનાથી આનંદ લઉં. અતિમહત્વાકાંક્ષી બનવું એટલે દબાણમાં જીવવું બહુ જ ટૂંકાગાળામાં બધું જ મેળવી લઉં એ ગાંડપણ છે ને સાથે સાથે ખતરનાક પણ છે.

પૂરું ને સાચું સુખ છે ''નિરોગી કાયા ને નિર્મળ મન'' આ છે તો બધું જ છે. જો આ નથી ને તેની સામે સંસારનું બધું હશે તો પણ તે બેકારને વ્યર્થ છે. માટે જરૃરી એ છે કે શરીર નિરોગી અને મન ચોખ્ખું રહે. બન્નેનેએ રીતે રાખો. આહારવિહારમાં સંયમ રાખો. સાદો, પૌષ્ટ્રિક ને સમતોલ આહાર લો. શરીરને માફક આવે તે જરૃર જમો. વિહારમાં મર્યાદા જાળવો. શરીર નિરોગી રાખવા વ્યાયામ કરો. પ્રાણને મજબૂત રાખવા પ્રાણાયામ કરો, શરીરને નિરોગી રાખવા પ્રાણાયામને યોગા જરૃર કરો. મનને સ્થિર-એકાગ્ર (મનને મજબૂત બનાવવા) કરો. ધ્યાન ધરો. ધ્યાન લગાવો. મનને શાંત રાખો.

તણાવથી બચવા ઊંઘ પૂરતી લો. ઓછામાં ઓછાં છ કલાકની ઊંઘ તો જરૃર લો. દિવસ દરમ્યાન પાણી વધુ પીવો. દિવસમાં પાંચછ વાર કારણવગર ખડખડાટ હસવાની ટેવ જરૃર પાડો. સવાર-સાંજ બગીચામાં જાવ. સવારે વહેલા ઊઠો, ખુલ્લી હવામાં રહો, ઊંડા શ્વાસ લો, શાંત વાતાવરણમાં, કુદરતના સાન્નિધ્યમાં રહો પ્રકૃતિનો આનંદ લો. સૂર્ય નમસ્કાર કરો. તમે તમારી જીવવાની વિશેષ યોજના બનાવી જીવન જીવો. કર્મ કરતા રહો જ. કોઈપણ કામ કાલ પર ન રાખો. જાતે જ પોતાનું કામ કરો. તમારા જીવનમાં સામે આવતા નાના-મોટા પ્રશ્નોને સમજણપૂર્વક ધ્યાનમાં લો. આ તો સંસાર છે અહીં આવું જ ચાલે. જતું કરી દો, ક્ષમા દો, ભૂલી જાવ ને જિંદગીની મજા લો.

તમારી વાણી નિરાશાજનક, ડરાવનારી, ભડકાવનારી દુઃખદાયી, સાચી પણ કડવી કે ચોટદાર ન જ હોવી જોઈએ. નહીં તો સાંભળનાર તણાવમાં આવી જશે. જો તે ઉતાવળો બની ખોટા પગલા લે તો તેને પારાવાર નુકશાન થાય છે માટે આ વાતને ખાસ ધ્યાનમાં રાખવી.

તું હસ ને હસાવ. તું ડર નહીં ને બીજાને ન ડરાવ. ન દબાણમાં તું આવ, ને બીજાને દબાણમાં ન લાવ. તું ગા ને બીજાને ગવડાવ. તું શાંતિગીત ગા. જીવવાનો આનંદ લે, ને બીજાને લેવા દે. ''દરેક પરિસ્થિતિમાં શાંત રહો ધીરજ રાખો -'' શીખો ને બીજાને પણ શીખવાડો.

તણાવ છે ખતરનાક વાયરસ તે ઘાતક છે. માટે ચાલો આપણે સૌ અનેક રોગોની બીમારીનું મૂળ તણાવથી બચીએ અને બીજાને પણ બચાવીએ.

(source: Gujarat Samachar)

ભગવાનનો સાક્ષાત્કાર કરવા માટેનું સર્વોત્તમ સાધન-ધ્યાન

વાયુભક્ષણ કરવાપૂર્વક, સો વર્ષપર્યંત એક પગે ઉભો રહે તે થકી પણ ધ્યાનનો કરનારો જે યોગે તે તેના થકી પણ શ્રેષ્ઠ છે. એમ બ્રહ્માનું વચન છે. વળી કહે છે કે, એક હજાર અશ્વમેઘ યજ્ઞા કરવા, સો રાજસૂય યજ્ઞા કરવા ને હજાર પુંડરિક નામે યજ્ઞા કરવા તે થકી પણ, ધ્યાનયોગી મધ્યે નિવાસ કરવો તે શ્રેષ્ઠ છે.

અગ્નિ મુનિ કહે છે કે, ધ્યાન એજ પરમ ઉત્તમ તપ છે. ધ્યાન એજ પરમ પવિત્ર છે.
ધ્યાન એજ પરમ પદ છે. ભગવાનના નામ,- સ્મરણ ધ્યાનથી જ કલ્યાણ થાય છે.
ભગવાનને પામવા માટે માળા- કીર્તન- ભજન- કથાવાર્તા- સત્સંગ આદિ સાધનો કરવાના છે પણ એ અંતિમમાં અંતિમ પગથિયું ધ્યાન છે. ધ્યાન કરવું કઠણ જરૃર છે પણ અશક્ય નથી.
આવું જે ધ્યાન કરનાર સાધક, તેનું જીવન સદાચાર, સદ્વિચાર અને સત્સંગમય હોવું જોઇએ. ધ્યાન ગમે તે સમયે થઇ શકે છે.

પરંતુ તે માટેનો સર્વશ્રેષ્ઠ સમય બ્રહ્મમુહૂર્તને ગણવામાં આવ્યો છે.
પ્રાતઃકાળનો ૪-૦૦ થી ૬-૦૦ વાગ્યાનો સમય સર્વશ્રેષ્ઠ છે. ધ્યાનના અભ્યાસમાં નિયમિતતા અતિ આવશ્યક છે. નિયમ વિનાની ભક્તિ શોભે નહીં. યોગ સિદ્ધ થવા આવ્યો હોય પણ નિયમિત અભ્યાસ ન રહે તો તેમા સફળતા પ્રાપ્ત થતી નથી.

ધ્યાનના આગ્રહી સાધકે સૌ પ્રથમ સ્વસ્તિકાસન કરીને બેસવું. સીધા અને ટટ્ટાર બેસી ડાબો પગ વાળીને જમણા સાથળ અને મસલ્સની વચ્ચે ગોઠવવું.
તેવી જ રીતે જમણો પગ વાળીને, ડાબા સાથળ અને મસલ્સની વચ્ચે ગોઠવવો. આ પ્રકારની સ્થિતિને સ્વસ્તિકાસન કહે છે. સ્વસ્તિકાસન બેસી સૌ પ્રથમ ભગવાનને પ્રાર્થના કરવી.
ધ્યાનના ચાર પ્રકાર છે.

સાંગઃ- ભગવાનની મૂર્તિનું નખ- શિખા પર્યાંત ધ્યાન કરવું
ઉપાગ ઃ- ભગવાનની મૂર્તિનું વસ્ત્ર  અને આભૂષણ સહિત  ધ્યાન કરવું.
સલીલઃ- ભગવાનની મૂર્તિનું વિવિધ લીલાઓ સહિત ધ્યાન કરવું
સપાર્ષદ ઃ- ભગવાનની મૂર્તિનું તેમના મુક્તોએ સહિત ધ્યાન કરવું.

ધ્યાનના બીજા પણ મુખ્ય બે પ્રકારો :

(૧) અનુલોમ ધ્યાનઃ આ ધ્યાનમાં પોતાના જીવાત્માને સ્થૂળ, સૂક્ષ્મ અને કારણ ને મહાકારણથી પણ પૃથક બ્રહ્મરૃપ શ્રીજીમહારાજના તેજરૃપ માનીને સન્મુખભાવે શ્રીજીની મૂર્તિનું ધ્યાન કરે છે.

(૨) પ્રતિલોમ ધ્યાનઃ આ પ્રકારના ધ્યાનનો સાધક પોતાના જીવાત્માને પુરુષોત્તમરૃપ માની મૂર્તિમાં રહીને મૂર્તિ જુએ છે.
જેમ દીવો ફાનસમાં રહીને ફાનસને જુએ છે તેમ સાધક મૂર્તિમાં રહીને મૂર્તિને નીરખે છે.
અનુલોમ ધ્યાનમાં સાધકને ભગવાનના અંગો અંગનું સુખ આવે છે.

જ્યારે પ્રતિલોમ ધ્યાનમાં રોમેરોમનું સુખ ભોગવવા મળે છે એટલો સુખભોક્તામાં એ વિશેષ છે.
દેહત્રયમલં તદ્વત્સાંખ્યજ્ઞાાનાંબુના સ ચ ।
ધૂત્વા શુચિર્હરિ ધ્યાયેત્તદાતિસુખભાગ્ ભવેત્ ।।

દેવ જેવો પણ પવિત્ર થઇને દેવને પૂજે તો તે પૂજાને દેવ અંગીકાર કરે. તેની પેઠે ત્રણ દેહરૃપી મળને સાંખ્યજ્ઞાાન રૃપી જળ તેણે કરીને ત્યાગ કરીને શુદ્ધ બ્રહ્મરૃપ થઇને શ્રીજીમહારાજનું ધ્યાન કરે, ત્યારે શ્રીજીમહારાજનું અતિ સુખ તેને પામે છે. તેમાં બ્રહ્મરૃપ એટલે શ્રીજીમહારાજના રૃપ પોતાના આત્માને માનવો. મહારાજે મને કૃપા કરી ત્રણ દેહ, ત્રણ અવસ્થાઓ, પંચભૂત, દશ ઇન્દ્રીયો ટોળામાંથી કાઢી ચૈતન્ય પોતાના જેવો સાકાર કરી પોતાની મૂર્તિમાં રાખ્યો છે. એવી રીતે મૂર્તિમાં રહીને મૂર્તિનું ધ્યાન કરવું. તે પ્રતિલોમ ધ્યાન. આ ધ્યાન અનાદિમુક્તની સ્થિતિ પામવાનું ધ્યાન છે. આ ધ્યાનની રીત ઉત્તમ છે.

આવું ભગવાનનું ધ્યાન કરવામાં બે મોટા વિઘ્ન છે, એક સંકલ્પ અને બીજી નિદ્રા. જેમ વિદ્યા ભણવામાં શિક્ષકની જરૃર પડે છે તેમ ધ્યાન સિદ્ધ કરવા માટે પણ અનુભવીની જરૃર પડે છે.

ધ્યાનના મહાઅનુભવી સંત એટલે શ્રી સ્વામિનારાયણ ગાદીના આદ્ય આચાર્ય પ્રવર જીવનપ્રાણ સ્વામીબાપા. જેઓ નિત્ય પ્રત્યે ત્રણ કલાક ધ્યાન કરતા. એ સિવાય પણ તેઓ ૧૨, ૩૧ અને ૬૧ દિવસ સુધી અખંડ ધ્યાન કરેલું છે. તેઓ કહે છે કે, ધ્યાન સિદ્ધ કરવા માટે શ્રદ્ધા રાખવી. શ્રી સ્વામિનારાયણ ભગવાનનું ધ્યાન કરવું અને તે ધ્યાન કરતાં મૂર્તિ હૃદયને વિશે ન દેખાય તો પણ કાયર થઇને તે ધ્યાનને મૂકી ન દેતાં ધ્યાન કરવાનો જે આગ્રહ રાખે છે તેના ઉપર ભગવાનની મોટી કૃપા થાય છે ને એની ભક્તિએ કરીને ભગવાન એને વશ થઇ જાય છે.
જે જેનું ચિંતવન કરે, તે તે મય થઇ જાય;
શ્રીજી ચિંતી શ્રીજીમય થવું, કીટ ભ્રમરને ન્યાય

સર્વ શાસ્ત્રોનો એજ સાર છે કે, જો જીવનમાં સુખી થવું હોય અને ભગવાનનો સાક્ષાત્કાર કરવો હોય તો બધા આપણા દોષોને ત્યજી દઇને ધ્યાન કરવું.
શ્રુતિ પુરાન સદ્ગ્રંથકો, એહિ અનુપમ સાર;
મુક્ત કહે હરિધ્યાન બલ, તજના સબ વિકાર.

- શાસ્ત્રી શ્રી આનંદપ્રિયદાસજી સ્વામી કુમકુમ

Chandra Grahan on February 9, 2009

A penumbral lunar eclipse, Chandra Grahan, will be visible on February 9, 2009 in India. According to NASA, it will be visible in Asia, Eastern Europe, Australia, Parts of Africa and parts of North America. There are a total of four lunar eclipses in 2009 and the Chandra Grahan on February 9, 2009 is the deepest in this year and will be visible to the naked eye as dusky shading in the northern half of the Moon.

Western part of India and South India will see the Chandra Grahan at moonrise. North India and Eastern parts of India will have a great view of the eclipse. The eclipse is also visible in Thailand, Indonesia, Malaysia, Singapore and Sri Lanka. It is visible at moonrise in Gulf countries like UAE, Bahrain, Oman, and Qatar.

A Chandra Grahan Surya (Sun), Bhumi (Earth) and Chandra (Moon) are in a single line with Bhumi in the middle. If this occurs, Chandra does not receive light from Surya because it is in the shadow of Bhumi, and thus Chandra becomes invisible.

A fast (Upvaas) is observed by certain communities in Hindu religion during Chandra Grahan. The fast begins about 9 hours before the beginning of Chandra Grahan.

People also take a bath in cold water and chant mantras dedicated to Lord Vishnu or Shiva like the Ashtakshara Mantra or Mrityunjaya Mantra. This is done whenever Surya and Chandra are under the influence of Rahu.

Each Day Dedicated to God

Each day of a week is dedicated to a particular god in the Hindu pantheon. Apart from the special Vratas and Upvaas, many Hindus also fast on a particular day in a week.

Sunday :
Sunday is dedicated to Lord Surya (Sun God). Those who undertake fast (upvaas) on the day only take a single meal. Oil and salt is avoided. Red is the color of the day and red flowers are offered to Surya.
Mantra -
Om japaakusuma sankaasham kaashyapeyam mahaadyutim I
Tamorim sarvapaapaghnam pranato-smi divaakaram II

Monday :
Monday is dedicated to Lord Shiva. It is said that Lord Shiva is easily pleased. Therefore many people observe Upvaas on Monday. Those devotees observing fast only eat food once. People visit Lord Shiva shrines and conduct pujas, especially, Ardhanarishwara puja. Unmarried women observe the Vrat to get good husbands. Others observe it for a happy and prosperous family life.
Mantra -
Dadhi sankha tushaaraabham kshiirodaarnasambhavam I
Namaami shashinam somam shambhormukuta bhushanam II

Tuesday :
Tuesday is dedicated to Durga, Goddess Kali and Lord Hanuman. Most devotees visit Devi and Hanuman shrines. Those people who fast avoid taking food containing salt at night.
Mantra -
Dharaniigarbha-sambhutam vidyutkaanti samaprabham I
Kumaaram shaktihastam ca tam mangalam pranamaamyaham II

Wednesday :
Wednesday is dedicated to planet Mercury and Lord Vithal, an incarnation of Krishna. Green color leaves, especially Tulsi leaves, are used in Pujas. The day is highly auspicious for starting new ventures and it is believed that those who observe the Vrat are bound to get blessed with fortunes. People also give alms on the day.
Mantra -
Priyangukalikashyaamam ruupenaa-pratimam budham I
Saumyam saumyamgunopetam tam budham pranamaamyaham II

Thursday :
Thursday is dedicated to Lord Vishnu and his incarnations. Pujas are conducted using milk, ghee etc. Food is only eaten once and that too containing milk products. People read Srimad Bhagavad Purana on the day. (more details)
Mantra -
Devaanaan-cha rishinaan-cha gurum kaan-chana sannibham I
Buddhi bhutam trilokesham tam namaami brihaaspatim II

Friday :
Friday is dedicated to Mother Goddess – Mahalakshmi, Santhosi Ma, Annapuraneshwari and Durga. Sweets are distributed on the day. Those devotees observing the Vrat make it a point to eat at night.
Mantra -
Himakunda mrinaalaabham daityaanaam paramam gurum I
Sarvashaastrapravaktaaram bhaargavam pranamaamyaham II

Saturday :
Saturday is dedicated to alleviating the bad influence of Lord Shani. The Vrat on this day is mainly observed by those people who believe in Hindu astrology. Black is the color of the day and people visit Shani shrine or Navagraha shrines. Food is only consumed once on the day.
Mantra -
NiilaamjanaSamaabhaasam raviputram yamaagrajam I
ChaayaaMaartandasambhuutam tam namaami shanaishacaram II

સંસારમાં રહીને સુખી થવા માટેની કળા

અનિલ અંબાણીની સંપત્તિમાં એક જ વર્ષમાં ૩૦ અબજ ડોલરનું ધોવાણ થઇ ગયું તેને કારણે અનિલ અંબાણી કદાચ દુઃખી થઈ ગયા હશે. જોકે અનિલ અંબાણી પાસે હજી ૧૨ અબજ ડોલરની સંપત્તિ છે, જે પણ તેમને સુખી બનાવવા માટે પર્યાપ્ત છે. તેમ છતાં ૩૦ અબજ ડોલર ગુમાવવાને કારણે અનિલ અંબાણી ૧૨ અબજ ડોલરથી સંતુષ્ટ નથી. જેઓ એમ માનતા હોય છે કે, અમારી પાસે ધન આવી ગયું છે, માટે અમારા જેવું દુનિયામાં કોઇ સુખી નથી, તેઓ ભીંત ભૂલે છે. હકીકતમાં સુખની પાછળ દોટ મૂકતાં આજના માનવને સંસારમાં કઇ ચીજોથી સાચું સુખ મળે છે, તેની જ ખબર નથી. ઘણા માણસો માને છે કે પૈસાથી સુખ મળે છે. બીજા કેટલાક લોકો માને છે કે સમાજમાં પ્રસિદ્ધિથી અને સત્તાથી સુખ મળે છે.

ઘણા લોકોને જમીનજાગીરમાં અને જરજવેરાતમાં સુખ દેખાય છે, પણ જેમની પાસે આ બધું છે, તેઓ પણ ખરેખર સુખી નથી. તો પછી સાચા સુખની પ્રાપ્તિ કોને કહેવાય ? આ સવાલનો જવાબ આપણને 'ચાણકયનીતિ'માંથી મળે છે.

ચાણકય કહે છે કે, 'જે વ્યકિતના ઘરમાં આનંદમંગળનું વાતાવરણ પ્રવર્તતું હોય, સંતાનો બુદ્ધિશાળી હોય, પત્ની પ્રિયભાષિની હોય, પોતે ઉદ્યમી હોય, નીતિથી કમાયેલું ધન હોય, ઉત્તમ મિત્રો હોય, જેને પોતાની પત્ની પ્રત્યે આદર હોય, જેના નોકર-ચાકર આજ્ઞાાંકિત હોય, જેના કુટુંબમાં અતિથિને આદર અપાય છે, ઇશ્વરની ઉપાસના થાય છે, ઘરમાં દરરોજ સ્વાદિષ્ટ ભોજન બને છે, પીવા માટે મીઠાં પાણીની વ્યવસ્થા છે અને જે ગૃહસ્થને હંમેશા સજ્જન વ્યકિતની સંગતિ કરવાની તક મળે છે, તે ધન્ય બની જાય છે.' શું ફોર્બ્સની યાદીમાં જે અબજોપતિઓને સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે તેઓ આ બધી બાબતમાં સુખી છે ખરા ?

સુખી થવા માટે ચાણકયે જે ચીજોની આવશ્યકતા બતાવી છે, તેમાં ધનથી ખરીદી શકાય તેવી ભાગ્યે જ કોઈ ચીજો છે. મનુષ્ય પૈસાદાર બની જાય એટલે તેના સંતાનો બુદ્ધિશાળી પેદા થાય, એવું જરૃરી નથી. બુદ્ધિશાળી અને આજ્ઞાાંકિત સંતાનો પૂર્વ ભવના કોઈ પુણ્યથી જ પ્રાપ્ત થાય છે. પ્રિયભાષિની પત્ની પણ આજના કાળમાં બહુદુર્લભ ગણાય છે. શ્રીમંતોની પત્ની કર્કશા ન હોય તેવી કોઈ ગેરન્ટી નથી. માણસ પાસે અમર્યાદિત ધન હોય પણ તે અનીતિથી કમાયેલું હોય તો તે ધન માણસને સુખ આપી શકતું નથી. અનીતિને કારણે તે મનુષ્ય ઘણા સાથે દુશ્મનાવટ વહોરી લે છે અને શાંતિથી જીવી શકતો નથી. સંસારના સુખોની પ્રાપ્તિ માટે મર્યાદિત ધનની જરૃર પડે છે તેની ના નથી, પણ આ ધન જો નીતિથી કમાયેલું હોય તો જ કામ લાગે છે. અનીતિની કમાણી કદી સુખ આપી શકતી નથી.

પત્ની પ્રિયભાષિની હોય, એટલું પૂરતું નથી. પતિને પોતાની પત્ની પ્રત્યે પ્રેમ અને આદર હોવા પણ બહુ જરૃરી છે. પતિને જો પત્ની પ્રત્યે તિરસ્કારભાવ હોય તો ઘરની લક્ષ્મી સંતુષ્ટ નથી રહેતી પણ સતત કચવાટમાં રહે છે. સ્ત્રીને પ્રસન્ન રહેવા માટે માત્ર ધન, દોલત, વસ્ત્રો અને આભૂષણો ઉપરાંત સન્માન અને સત્કારની પણ જરૃર રહે છે. શ્રીમંતો ઘણી વખત પોતાની પત્ની સાથે પગલૂછણિયાં જેવું વર્તન કરતાં હોય છે. બીજાની હાજરીમાં તેઓ પત્નીનું અપમાન કરતા હોય છે અને તેને ઉતારી પાડતા હોય છે. જે ઘરની લક્ષ્મીની આંતરડી કકળતી હોય, તે ઘરમાં કદી આનંદમંગળનું વાતાવરણ પ્રવર્તી શકતું નથી.

પૈસાથી નોકર-ચાકર ખરીદી શકાય છે, પણ તેમનો આદર ખરીદી શકાતો નથી. નોકર-ચાકરનો આદર મેળવવા માટે તેમની સાથે દયાળુ અને માયાળુ વર્તન કરવું જરૃરી બની જાય છે. જે શેઠને આજ્ઞાાંકિત નોકર-ચાકર મળ્યા હોય તેઓ જ સુખી બની શકે છે. નોકર-ચાકરની વફાદારી કેવળ પગારથી નહીં પણ ચારિત્ર્યથી અને સારા વર્તનથી જ ખરીદી શકાય છે. જે પરિવાર સંસ્કારી હોય તેમાં જ નિયમિત અતિથિઓની અવરજવર ચાલુ રહે છે. અતિથિ વગરના મહેલની કોઇ કિંમત નથી, પણ અતિથિની અવરજવર ધરાવતાં ઝૂંપડાંમાં પણ આનંદનું વાતાવરણ જોવા મળે છે. અતિથિ પૈસાના નહીં પણ ભાવનાના ભૂખ્યા હોય છે.

આજકાલ શ્રીમંતો પાસે ધન બહુ હોય છે, પણ પત્નીને રસાઈ કરવાની આળસ હોય છે અને નોકર-ચાકરો મળતા નથી, જેને કારણે હોટેલનું ખાવાનું ખાવું પડે છેે. જે મનુષ્ય બે ટંક ઘરની રસોઇ પણ જમી ન શકે, તેને સુખી ગણી શકાય નહીં. સજ્જન વ્યકિતની સોબત કરવા માટે આપણે પણ સજ્જનતા કેળવવી પડે છે. સજ્જનોની સોબત પણ ધનથી ખરીદી શકાતી નથી. જે શાણા પુરુષો પોતાના ભાઇભાંડુઓ સાથે સજ્જનતાથી વર્તે છે, બીજાઓ પ્રત્યે દયા રાખે છે પણ દુર્જનો પ્રત્યે જેવા સાથે તેવાનો વ્યવહાર રાખે છે, વિદ્વાન સાથે સરળતાથી અને પાપી સાથે કડકાઇથી વર્તે છે, શક્તિશાળી વ્યક્તિ સાથે ખુમારીથી વર્તે છે, ગુરુ, માતાપિતા અને આચાર્ય પ્રત્યે સહનશીલ થઇ વર્તે છે અને સ્ત્રીઓ ઉપર આંધળો વિશ્વાસ નથી મૂકતા તેઓ સંસારમાં સફળ થાય છે.

અહીં ચાણકય આપણને જેવા સાથે તેવા થવાની બહુ પ્રેકિટકલ શિખામણ આપે છે. સંતમાં અને ગૃહસ્થમાં ફરક છે. સંતોને બધા જ પ્રત્યે કરૃણા હોવી જોઈએ, પણ જેને પોતાના પરિવારનું રક્ષણ કરવાનું છે અને આર્થિક વ્યવહારો નિભાવવાના છે તે બધા પ્રત્યે કરૃણા રાખીને પોતાની જવાબદારી નિભાવી શકે નહીં. આ કારણે જ ચાણકયે દુર્જન પ્રત્યે દુર્જુન જેવો વ્યવહાર કરવાની સલાહ આપી છે. દુર્જનો સાથે માયાળુ વર્તન કરવામાં આવે તો તેઓ તેને આપણની નબળાઈ ગણીને આપણને વધુ હેરાન કરવાની કોશિષ કરે છે. આ કારણે 'શઠં પ્રતિ શાઠયં'ની નીતિ અપનાવવી જ પડે છે અને હૃદયમાં કરૃણા રાખીને પણ પાપીઓ સાથે કડક વ્યવહાર રાખવો પડે છે. તાજેતરમાં આંતકવાદીઓએ મુંબઇ ઉપર સશસ્ત્ર હુમલો કર્યો અને સેંકડો નિર્દોષ માનવીઓની કતલ કરી તેમની સાથે સૌજન્ય દાખવી શકાય નહીં. કોઇ ધર્મગુરુ તેમને માફ કરી દેવાની ભલામણ કરે તો પણ જેમની ઉપર પ્રજાના જાનમાલની રક્ષા કરવાની જવાબદારી છે, તેઓ આતંકવાદીઓની દયા ખાઈ શકે જ નહીં. તેઓ જો દયા ખાય તો પોતાના આશ્રિતોનું રક્ષણ કરી શકે નહીં.

સજ્જન અને સુખી માણસોના લક્ષણો વર્ણવ્યા પછી હવે ચાણકય દુર્જન અને દુઃખી માણસોનાં લક્ષણોનું પણ વર્ણન કરે છે, જેને વાંચીને આપણે અત્યારે કઇ કક્ષામાં છીએ તેનો ખ્યાલ આવે છે. જેના હાથે કદી દાનકર્મ થતું નથી, જેના કાને કદી વિદ્વાનોનાં વચન પડતાં નથી, જેણે પોતાના નેત્રોથી સજ્જન પુરુષના દર્શન નથી કર્યા, પગપાળા તીર્થોની યાત્રા નથી કરી, અન્યાયથી ધન એકઠું કરીને પણ જો સમાજમાં ઘમંડથી જીવે છે તેને ચાણકય શિયાળ જેવા નીચ ગણાવે છે. આવી વ્યકિતઓને ચાણકય કહે છે, ''તમારે આ સંસારમાં જીવતા જ રહેવું જોઈએ નહીં પણ શક્ય એટલો જલદી આ નીચ શરીરનો ત્યાગ કરી દેવો જોઈએ.''

આજે આપણા સમાજમાં શ્રીમંતો ઘણા છે, પણ પોતાની લક્ષ્મીનો સદુપયોગ પરોપકારનાં કાર્યોમાં કરતા હોય તેવા પુણ્યશાળીઓ બહુ ઓછા છે. લક્ષ્મી મેળવવા માટે નસીબની જરૃર પડ છે, પણ પુણ્યથી પ્રાપ્ત થયેલી લક્ષ્મીનો સદુપયોગ કરવાની ઇચ્છા જબરદસ્ત પુણ્ય હોય તેને જ થાય છે. બાકીના શ્રીમંતો પોતાની લક્ષ્મીનો ઉપયોગ દાનપુણ્યમાં નથી કરતાં તેમને આ લક્ષ્મી કદ સુખ આપી શકતી નથી.

માણસ પાસે ધન આવી જાય એટલેતેનામાં વિદ્વતા આવી જાય અને તે જ્ઞાાની બની જાય એવું જરૃરી નથી. જ્ઞાાન પ્રાપ્ત કરવા માટે જ્ઞાાનીનાં વચનો સાંભળવા જોઈએ અને તેને વિનયપૂર્વક હૃદયમાં ઉતારવાની કોશિષ પણ કરવી જોઈએ. જેને એવું અભિમાન છે કે મારી પાસે દુનિયાનું બધું જ્ઞાાન છે તે કદી જ્ઞાાનીનાં વચનામૃતો સાંભળવા જતો નથી પણ કૂવામાંના દેડકાની જેમ પોતાની સંકુચિત દુનિયામાં જ મસ્ત રહે છે. જે વ્યકિત અહંકારી છે તેને સજ્જનો સાથે પણ ફાવતું નથી. સજ્જનો આવી અભિમાની વ્યકિતનો પડછાયો પણ લેવાનું પસંદ કરતાં નથી. જેને ઇશ્વરમાં શ્રદ્ધા નથી હોતી તે કષ્ટો ઉઠાવીને તીર્થયાત્રા કરતા નથી પણ તીર્થસ્થાનોમાં પણ મોજ કરવા જાય છે. તેમને યાત્રાનું ફળ નથી મળતું પણ પાપની વૃદ્ધિ થાય છે. આવા મનુષ્યો ધનવાન હોય તો પણ દયાને પાત્ર છે.

ચાણકયે સજ્જન પુરુષોના અને સત્સંગના ભારે ગુણગાન કર્યા છે. ચાણકય કહે છે કે, 'સજ્જન પુરુષોના દર્શનમાત્રથી પુણઅય પ્રાપ્ત થાય છે, કારણ કે સંત પુરુષ સાક્ષાત્ તીર્થસ્વરૃપ છે. તીર્થયાત્રા કરનારને યોગ્ય સમય આવે ત્યારે ફળ મળે છે, જ્યારે સંતના સમાગમથી તાત્કાલિક ફળની પ્રાપ્તિ થાય છે. સજ્જન વ્યકિતની સંગતમાં રહીને દુર્જન પણ સજ્જન બની શકે છે, પણ સજ્જન વ્યકિતમાં દુર્જનના ગુણો ક્યારેય આવતા નથી. માટે સુખી થવા ઇચ્છનારે સજ્જનોનો સંગ કરવો જોઈએ.' ચાણકયનાં આ બધાં જ વાક્યોનો સાર એક જ વાક્યમાં આપી શકાય કે, 'સુખી બનવા માટે સજ્જન બનવું અનિવાર્ય છે, દુર્જનો કદી સુખી બની શકતા નથી.' આ સારને પામ્યા પછી આપણે બધાએ દુનિયામાં સજ્જનોની શોધ આદરી દેવી જોઈએ અને તેમની જ સંગત કરવી જોઈએ.

(source : Gujarat Samachar)

About Kaalsarp Dosha

If all the seven planets come between Rahu and Ketu then KaalSarp Yog formed. If in between Rahu & Ketu all seven planets comes then it is not good. The person who takes birth in this yog suffer from various problems like child problems, loss in business, family problems etc.

Rahu is known as snake and Ketu is its tail. All planets comes under the execs of Rahu & Ketu because of which Kaal Sarp Yog is formed in horoscope. This KaalSarp Yog can be formed in any person's horoscope like king, rich, president, prime-minister, peon, poor etc. and those who has KaalSarp Yog in their horoscope, instead of they have all kind of facilities but always suffer from any tension, fear, insecure.

A person who has bitten by snake cannot sit comfortably like this a person who has KaalSarp Yog in his horoscope always fear from death. Why this yog is formed?. This yog is more dangerous than other malefic yoga. This yog effects a person till 47 years and some time throughout his life, its depend upon the position of kaal sarp yoga. If,in a horoscope, all the planets are placed between Dragon's-head (Rahu) and Dragon's- tail (Ketu), it is considered to be a Kaalsarpa yoga.

According to Indian astrology, there are many types of Kaal Sarpa yoga-If inauspicious planets like Mars and Saturn are placed on the opposite side of 'Rahu' and 'Ketu', then it is considered to be a partial Kaalsarpa Yoga. In the partial Kaalsarpa Yoga, the effects are not as powerful as Kaalsarpa Yoga.

A man having a Kaalsarpa Yoga in his horoscope faces problems of multitude nature- instability in his life, bereft of progeny, mental disturbance.

Remedies for this Yoga :
1. Pray Lord Hanuman.
2. If there is Kalsarpa Yog in the Horoscope one has to perform Kalsarp Dosh Nivaran pooja so as to keep away from the melific effect of Rahu. This pooja is usually performed on Monday or on 'Somavati Aamas'.

શિવ સ્તુતિ – શ્રી રામચરિતમાનસ

નમામીશમીશાન નિર્વાણરૂપં | વિભું વ્યાપકં બ્રહ્મ વેદસ્વરૂપં ||
નિજં નિર્ગુણં નિર્વિકલ્પં નિરીહં | ચિદાકાશમાકાશવાસં ભજેડહં || 1 ||

અર્થ : હે મોક્ષસ્વરૂપ, વિભુ, વ્યાપક, બ્રહ્મ અને વેદસ્વરૂપ, ઈશાન દિશાના ઈશ્વર તથા સર્વેના સ્વામી શ્રી શિવજી ! હું આપને નમસ્કાર કરું છું. નિજસ્વરૂપમાં સ્થિત (અર્થાત માયારહિત), [માયિક] ગુણોથી રહિત, ભેદરહિત, ઈચ્છારહિત, ચેતન આકાશરૂપ અને આકાશને જ વસ્ત્રરૂપે ધારણ કરનારા દિગમ્બર [અથવા આકાશને પણ આચ્છાદિત કરનારા ] આપને હું ભજું છું || 1 ||

નિરાકારમોંકારમૂલં તુરીયં | ગિરા ગ્યાન ગોતીતમીશં ગિરીશં ||
કરાલં મહાકાલ કાલં કૃપાલં | ગુણાગાર સંસારપારં નતોડહં || 2 ||

અર્થ : નિરાકાર, ૐકારના મૂળ, તુરીય (ત્રણેય ગુણોથી અતીત), વાણી, જ્ઞાન અને ઈન્દ્રિયોથી પર, કૈલાસપતિ, વિકરાળ, મહાકાળનાય કાળ, કૃપાળુ, ગુણોના ધામ, સંસારથી પર (આપ) પરમેશ્વરને હું નમસ્કાર કરું છું. || 2 ||

તુષારાદ્રિ સંકાશ ગૌરં ગભીરં | મનોભૂત કોટિ પ્રભા શ્રી શરીરં ||
સ્ફુરન્મૌલિ કલ્લોલિની ચારુ ગંગા | લસદભાલબાલેન્દુ કંઠે ભુજંગા || 3 ||

અર્થ : જે હિમાલય સમાન ગૌરવર્ણ તથા ગંભીર છે, જેમના શરીરમાં કરોડો કામદેવોની જયોતિ અને શોભા છે, જેમના મસ્તક પર સુંદર નદી ગંગાજી વિરાજમાન છે, જેમના લલાટ પર દ્વિતીયાનો ચન્દ્રમા અને ગળામાં સર્પ સુશોભિત છે; || 3 ||

ચલત્કુંડલં ભ્રૂ સુનેત્રં વિશાલં | પ્રસન્નાનનં નીલકંઠ દયાલં ||
મૃગાધીશચર્મામ્બરં મુણ્ડમાલં | પ્રિયં શંકરં સર્વનાથં ભજામિ || 4 ||

અર્થ : જેમના કાનોમાં કુંડળ ઝૂલી રહ્યાં છે, સુંદર ભ્રુકુટી અને વિશાળ નેત્રો છે; જે પ્રસન્નમુખ, નીલકંઠ અને દયાળુ છે; સિંહચર્મનું વસ્ત્ર ધારણ કરેલા અને મુંડમાળા પહેરેલી છે; તે સર્વના પ્રિય અને સૌના નાથ [કલ્યાણ કરનારા] શ્રી શંકરજીને હું ભજું છું. || 4 ||

પ્રચંડં પ્રકૃષ્ટં પ્રગલ્ભં પરેશં | અખંડં અજં ભાનુકોટિપ્રકાશં ||
ત્રય: શૂલ નિર્મૂલનં શૂલપાણિં | ભજેડહં ભવાનીપતિં ભાવગમ્યં || 5 ||

અર્થ : પ્રચંડ (રૂદ્રરૂપ), શ્રેષ્ઠ, તેજસ્વી (નિર્ભય), પરમેશ્વર, અખંડ, અજન્મા, કરોડો સૂર્યો સમાન પ્રકાશવાળા, ત્રણેય પ્રકારનાં શૂળો (દુ:ખો) ને નિર્મૂળ કરનારા, હાથમાં ત્રિશૂળ ધારણ કરેલા, ભાવ (પ્રેમ) દ્વારા પ્રાપ્ત થનારા ભવાનીના પતિ શ્રી શંકરજીને હું ભજું છું. || 5 ||

કલાતીત કલ્યાણ કલ્પાન્તકારી | સદા સજજનાન્દદાતા પુરારી ||
ચિદાનંદ સંદોહ મોહાપહારી | પ્રસીદ પ્રસીદ પ્રભો મન્મથારી || 6 ||

અર્થ : કળાઓથી પર, કલ્યાણસ્વરૂપ, કલ્પનો અંત (પ્રલય) કરનારા, સજ્જનોને સદા આનંદ આપનારા, ત્રિપુરના શત્રુ સચ્ચિદાનંદઘન, મોહને હરનારા, મનને મથી નાખનારા કામદેવના શત્રુ. હે પ્રભો ! પ્રસન્ન થાઓ, પ્રસન્ન થાઓ || 6 ||

ન યાવદ્ ઉમાનાથ પાદારવિન્દં | ભજંતીહ લોકે પરે વા નરાણાં ||
ન તાવત્સુખં શાન્તિ સન્તાપનાશં | પ્રસીદ પ્રભો સર્વભૂતાધિવાસં || 7 ||

અર્થ : હે ઉમાનાથ ! જ્યાં સુધી આપના ચરણકમળોને મનુષ્ય નથી ભજતાં, ત્યાં સુધી તેમને ન તો આ લોકમાં અને ન તો પરલોકમાં સુખ-શાંતિ મળે છે અને ન તો તેમના તાપોનો નાશ થાય છે. માટે હે સમસ્ત જીવોની અંદર (હૃદયમાં) નિવાસ કરનાર પ્રભો ! પ્રસન્ન થાઓ. || 7 ||

ન જાનામિ યોગં જપં નૈવ પૂજાં | નતોડહં સદા સર્વદા શંભુ તુભ્યં ||
જરા જન્મ દુ:ખૌઘ તાતપ્યમાનં | પ્રભો પાહિ આપન્નમામીશ શંભો || 8 ||

અર્થ : હું ન તો યોગ જાણું છું, ન જપ અને ન પૂજા જ. હે સર્વસ્વ આપનાર શંભો ! હું તો આપને સદાય નમસ્કાર કરું છું. હે પ્રભો ! વૃદ્ધાવસ્થા તથા જન્મ[મૃત્યુ]ના દુ:ખસમૂહોમાં બળી રહેલા મારા જેવા દુ:ખી-શરણાગતોની દુ:ખોથી રક્ષા કરો. હે ઈશ્વર ! હે શંભો ! હું આપને નમસ્કાર કરું છું. || 8 ||

રુદ્રષ્ટકમિદં પ્રોકતં વિપ્રેણ હરતોષયે |
યે પઠન્તિ નરા ભકત્યા તેષાં શમ્ભુ: પ્રસીદતિ || 9 ||

અર્થ : ભગવાન રૂદ્રની સ્તુતિનું આ અષ્ટક શંકરજીની તુષ્ટિ (પ્રસન્નતા) માટે એ બ્રાહ્મણ દ્વારા કહેવાયું. જે મનુષ્ય આનું ભક્તિપૂર્વક પઠન કરે છે, તેની ઉપર ભગવાન શંભુ પ્રસન્ન થાય છે. || 9 ||
[ શ્રી રામચરિતમાનસ ઉત્તરકાંડ, દોહા 109 (ખ). પ્રકાર : છંદ ]

ભજ ગોવિન્દમ

ભજ ગોવિન્દમ ભજ ગોવિન્દમ ગોવિન્દમ ભજ મૂઢમતે |
સંપ્રાપ્તે સન્નિહિતે કાલે ન હિ ન હિ રક્ષતિ ડુકૃઝરણે || 1 ||

અર્થ : ઓ મૂર્ખ માનવ ! ગોવિન્દને ભજ, ગોવિન્દને ભજ, ગોવિન્દને જ ભજ. નિર્ધારિત કાળ (મૃત્યુ) આવશે ત્યારે વ્યાકરણના નિયમો તારી રક્ષા નહિ કરી શકે.

મૂઢ જહીહિ ધનાગમતૃષ્ણાં કરુ સદબુદ્ધિ મનસિ વિતૃષ્ણામ્ |
યલ્લભસે નિજકર્મોપાત્તં વિત્તં તેન વિનોદય ચિત્તમ || ભજ ગોવિન્દમ… || 2 ||

અર્થ : હે મૂઢ ! ધનસંચયની લાલસા છોડ, સદબુદ્ધિ ધારણ કર, મનમાંથી તૃષ્ણા ત્યાગી દે, તારાં કર્મ અનુસાર જે કાંઈ પ્રાપ્ત થાય તેનાથી તારા ચિત્તને પ્રસન્ન રાખ. ગોવિન્દને ભજ, ગોવિન્દને ભજ…

નારીસ્તનભરનાભીદેશં દષ્ટવા મા ગા મોહાવેશમ્ |
એતન્માંસવસાદિવિકારં મનસિ વિચિન્તય વારં વારમ્ || ભજ ગોવિન્દમ્ || 3 ||

અર્થ : નારીના વિકસેલા સ્તન, અને નાભિપ્રદેશ જોઈ મોહના આવેશમાં ન પડ. એ તો માંસ અને ચરબીનો વિકાર માત્ર છે એમ મનમાં વારંવાર વિચાર કર. ગોવિન્દને ભજ… ગોવિન્દને ભજ….

નલિનીદલગતજલમતિતરલં તદ્વજ્જીવિતમતિશયચપલમ્ |
વિદ્ધિ વ્યાધ્યભિમાનગ્રસ્તં લોકં શોકહતં ચ સમસ્તમ્ || ભજ ગોવિન્દમ્ || 4 ||

અર્થ : કમળના પાંદડા પર રમતું જળબિંદુ જેમ ખૂબ ચંચળ છે, તેમ આ જીવન પણ અતિ અસ્થિર છે. રોગ અને અભિમાનથી ગ્રસ્ત આ સકળ સંસાર જ શોક અને દુ:ખથી ભરપૂર છે તે બરાબર સમજી લે. ગોવિન્દને ભજ… ગોવિન્દને ભજ…

યાવદ્વિત્તોપાર્જનસક્ત સ્તાવન્નિજપરિવારો રક્ત: |
પશ્ચાજ્જીવતિ જર્જરદેહે વાર્તા કોઅપિ ન પૃચ્છતિ ગેહે || ભજ ગોવિન્દમ્ || 5 ||

અર્થ : જ્યાં સુધી મનુષ્યમાં ધન કમાવાની શક્તિ છે ત્યાં સુધી જ તેનો પરિવાર તેનામાં આસક્ત રહેશે. જ્યારે તેનો દેહ જર્જરિત થશે ત્યારે ઘરમાં તેની સાથે કોઈ વાત કરવાની પણ પરવા નહિ કરે ! ગોવિન્દને ભજ… ગોવિન્દને ભજ….

યાવત્પવનો નિવસતિ દેહે તાવત્પૃચ્છતિ કુશલં ગેહે |
ગતવતિ વાયૌ દેહાપાયે ભાર્યા બિભ્યતિ તસ્મિંકાયે || ભજ ગોવિન્દમ્ || 6 ||

અર્થ : જ્યાં સુધી શરીરમાં પ્રાણ છે ત્યાં સુધી જ ઘરમાં સૌ તમારા કુશળ સમાચાર પૂછે છે. દેહને છોડી પ્રાણ ચાલ્યા જાય છે અને શરીર વિકૃત થાય છે ત્યારે તમારી પત્ની પણ તે દેહથી ડરે છે ! ગોવિન્દને ભજ… ગોવિન્દને ભજ….

બાલાસ્તાવત્ક્રીડાસક્ત સ્તરુણસ્તાવતરુણીસક્ત: |
વૃદ્ધસ્તાવચ્ચિન્તાસક્ત: પરમે બ્રહ્મણિ કોડપિ ન સક્ત: || ભજ ગોવિન્દમ્ || 7 ||

અર્થ : બાળપણમાં માણસ રમતમાં આસકત રહે છે, યુવાની આવે છે ત્યારે તે યુવતીમાં આસક્ત હોય છે, વૃદ્ધાવસ્થામાં તે ચિંતામગ્ન રહે છે. છતાં અરેરે ! કોઈ પણ પરબ્રહ્મમાં આસક્ત થતું નથી. ગોવિન્દને ભજ… ગોવિન્દને ભજ….

કા તે કાન્તા કસ્તે પુત્ર: સંસારેડયમતીવ વિચિત્ર: |
કસ્ય ત્વં ક: કુત આયાત સ્તત્વં ચિન્તય તદિક ભ્રાત: || ભજ ગોવિન્દમ્ || 8 ||

અર્થ : કોણ તારી પત્ની છે ? કોણ તારો પુત્ર છે ? આ સંસાર ખરેખર, વિચિત્ર છે. અહીં તું કોનો છે ? તું ક્યાંથી આવ્યો છે ? ઓ ભાઈ ! તત્વનો જ (સત્યનો) અહીં વિચાર કર. ગોવિન્દને ભજ… ગોવિન્દને ભજ…

સત્સંગત્વે નિસસ્સંગત્વં નિસસ્સંગત્વે નિર્મોહત્વમ્ |
નિર્મોહત્વે નિશ્ચલત્વં નિશ્ચલત્વે જીવનમુક્તિ: || ભજ ગોવિન્દમ્ || 9 ||

અર્થ : સત્સંગ દ્વારા અનાસક્તિ જન્મે છે; અનાસક્તિને કારણે ભ્રમણાનો નાશ થાય છે. મોહનો નાશ થતાં નિશ્ચળ આત્મતત્વનું જ્ઞાન થાય છે. અને આ જ્ઞાન દ્વારા જીવનમુક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે. ગોવિન્દને ભજ… ગોવિન્દને ભજ…

વયસિ ગતે ક: કામવિકાર: શુષ્કે નીરે ક: કાસાર: |
ક્ષીણે વિત્તે ક: પરિવારો જ્ઞાતે તત્વે ક: સંસાર || ભજ ગોવિન્દમ્ || 10 ||

અર્થ : યુવાની ચાલી જતાં કામવિકાર-લાલસાનો આવેગ ક્યાંથી રહે ? પાણી સુકાઈ જતાં સરોવર ક્યાંથી રહે ? પૈસો ઓછો થતાં પરિવાર શા માટે વળગી રહે ? આત્મતત્વનું જ્ઞાન થતાં સંસાર શી રીતે રહી શકે ? ગોવિન્દને ભજ… ગોવિન્દને ભજ….

દિનયામિન્યૌ સાયં પ્રાત: શિશિરવસન્તો પુનરાયાત: |
કાલ: ક્રીડતિ ગચ્છત્યાયુ સ્તદપિ ન મુઝ્ચત્યાશાવાયુ: || ભજ ગોવિન્દમ્ || 12 ||

અર્થ : દિવસ અને રાત, મળસ્કું અને સાયંકાળ, શિશિર અને વસંત ફરી ફરીને આવે છે અને જાય છે. કાળ ક્રીડા કરે છે અને આયુષ્ય ઓસરતું જાય છે અને છતાં કોઈ આશાના વાયરાઓ છોડતું નથી. ગોવિન્દને ભજ… ગોવિન્દને ભજ….

કા તે કાન્તા ધનગતચિન્તા વાતુલ કિં તવ નાસ્તિ નિયન્તા |
ત્રિજગતિ સજ્જનસંગતિરેકા ભવતિ ભવાર્ણવતરણે નૌકા || ભજ ગોવિન્દમ્ || 13 ||

અર્થ : ઓ વ્યાકુળ માણસ ! પત્ની, પૈસા વગેરેની ચિંતા તું શા માટે કરે છે ? તારો કોઈ નિયંતા નથી શું ? ત્રણે લોકમાં માત્ર સત્સંગ જ ભવસાગર તરવા અર્થે નૌકાની ગરજ સારે છે.

જટિલો મુણ્ડી લુચ્છિતકેશ: કાષાયામ્બરબહુકૃતવેશ: |
પશ્યન્નપિ ચ ન પશ્યતિ મૂઢો હૃયુદરનિમિત્તં બહુકૃતવેષ: || ભજ ગોવિન્દમ્ || 14 ||

અર્થ : કોઈ જટાધારી, કોઈ માથું મૂંડાવેલો, કોઈ ચૂંટી ચૂંટીને વાળ કાઢી નાખેલા માથાવાળો, કોઈ ભગવાંધારી – આ બધા (સાધુ-સ્વાંગ ધારીઓ) મૂઢ છે. તેઓ માત્ર પેટ ભરવા ખાતર જુદા જુદા વેશ ધારણ કરે છે. ખરેખર તેઓ (સત્યને) જોતા હોવા છતાં જોતા નથી.

અંગં ગલિતં પલિતં મુણ્ડં દશનવિહીન જાતં તુણ્ડં |
વૃદ્ધો યાતિ ગૃહિત્વા દણ્ડં તદપિ ન મુઝ્હ્યત્યાશાપિન્ડમ || ભજ ગોવિન્દમ્ || 15 ||

અર્થ : જેનું શરીર ગળી ગયું છે, માથે પળિયાં આવ્યાં છે, મોઢું દાંત વિનાનું બોખું થયું છે તેવો વૃદ્ધ લાકડીને સહારે હરેફરે છે છતાં પોતાની આશાઓનો ભારો છોડતો નથી. ગોવિન્દને ભજ… ગોવિન્દને ભજ….

અગ્ને વહિ પૃષ્ઠે ભાનુ: રાત્રૌ ચુબુક્સમર્પિતજાનુ: |
કરતલભિક્ષસ્તરુતલવાસ સ્તદ્પિ ન મુશ્ચત્યાપાશ : || ભજ ગોવિન્દમ્ || 16 ||

અર્થ : (રાત્રે) આગળ અગ્નિ છે, (દિવસે) પાછળ સૂર્ય છે, (મોડી રાત્રે) ટૂંટિયું વાળે છે; હથેળીમાં ભિક્ષા ગ્રહણ કરે છે. વૃક્ષ હેઠળ વાસ છે (અને) છતાં પણ આશાઓનું બંધન છોડતો નથી. ગોવિન્દને ભજ…. ગોવિન્દને ભજ….

કુરુતે ગંગાસાગરગમનં વ્રતપરિપાલનમથવા દાનમ્ |
જ્ઞાનવિહીન: સર્વમતેન ભજતિ ન મુક્તિ જન્મશતેન || ભજ ગોવિન્દમ્ || 17 ||

અર્થ : કોઈ (જ્યાં ગંગા સાગરને મળે છે ત્યાં) ગંગાસાગર નામના તીર્થની યાત્રાએ જાય, અથવા વ્રતો કરે કે દાન કરે પરંતુ જો તે જ્ઞાન વગરનો હોય, તેને પોતાને સત્યનો સાક્ષાત્કાર થયો ન હોય તો તેને સો જન્મમાં પણ મુક્તિ મળતી નથી એવો બધા આચાર્યોનો અભિપ્રાય છે. ગોવિન્દને ભજ… ગોવિન્દને ભજ…

સુરમન્દિરતરુમૂલનિવાસ: શય્યાભૂતલમજિનં વાસ: |
સર્વં પરિગ્રહભોગત્યાગ: કસ્ય સુખં ન કરોતિ વિરાગ : || ભજ ગોવિન્દમ્ || 18 ||

અર્થ : મંદિરમાં કોઈ ઝાડ નીચે નિવાસ, ખુલ્લી જમીન ઉપર શયન, મૃગચર્મનું પરિધાન અને આ રીતે પરિગ્રહ અને ભોગવવાની ઈચ્છાનો ત્યાગ; આવો વૈરાગ્ય કોને સુખ આપતો નથી ? ગોવિન્દને ભજ… ગોવિન્દને ભજ…
યોગરતો વા ભોગરતો વા સંગરતો વા સંગવિહીન : |
યસ્ય બ્રહ્મણિ રમતે ચિત્તં નન્દતિ નન્દતિ નન્દત્યેવ || ભજ ગોવિન્દમ્ || 19 ||

અર્થ : કોઈ માણસ યોગમાં રાચતો હોય કે તે ભોગમાં રાચતો હોય, કોઈ સંગમાં આનંદ માણતો હોય કે તે લોકોથી દૂર એકાંતમાં રાચતો હોય. જેનું ચિત્ત બ્રહ્મમાં રાચે છે તે આનંદ માણે છે….આનંદ માણે છે… ખરેખર તે જ આનંદ માણે છે… ગોવિન્દને ભજ…. ગોવિન્દને ભજ…

ભગવદગીતા કશ્ચિદઘીતા ગંગાજલલવકણિકા પીતા |
સકૃદપિ યેન મુરારિસમર્ચા ક્રિયતે તમ્ય યમેન ન ચર્ચા || ભજ ગોવિન્દમ્ || 20 ||

અર્થ : જેણે ભગવદગીતાનો થોડો પણ અભ્યાસ કર્યો છે, જેણે ગંગાજળનું એક ટીપું પણ પીધું છે, જેણે મુરારિ ભગવાનની એક વાર પણ અર્ચા કરી છે તેને મૃત્યુના સ્વામી યમ સાથે ચર્ચા કરવાની રહેતી નથી. ગોવિન્દને ભજ… ગોવિન્દને ભજ….

પુનરપિ જનનં પુનરપિ મરણં પુનરપિ જનનીજઠરે શયનમ્ |
ઈહ સંસારે બહુદુસ્તારે કૃપયાડપારે પાહિ મુરારે || ભજ ગોવિન્દમ્ || 21 ||

અર્થ : ફરી જન્મ, ફરી મરણ અને ફરી માના ઉદરમાં સૂવાનું – આ સંસારની પ્રક્રિયા પાર કરવાનું ઘણું મુશ્કેલ છે…. ઓ ! મુરારિ તારી અનંત કૃપા દર્શાવી મને બચાવ. ગોવિન્દને ભજ… ગોવિન્દને ભજ….

રથ્યાચરર્પટવિરચિત્તકન્ય: પુણ્યાપુણ્યવિવર્જિતપન્થ: |
યોગી યોગનિયોજિતચિત્તો રમતે બાલોન્મતવદેવ || ભજ ગોવિન્દમ્ || 22 ||

અર્થ : જેણે માત્ર ગોદડી પહેરેલી છે, જે પુણ્ય અને પાપથી પર એવા માર્ગે ચાલે છે, પૂર્ણ યોગનાં ધ્યેયોમાં જેનું મન જોડાયેલું છે તેવો યોગી આનંદ માણે છે (પરમાત્માની ચેતનામાં) અને ત્યાર પછી એક બાળક કે એક પાગલની માફક રહે છે. ગોવિન્દને ભજ…. ગોવિન્દને ભજ….

કસત્વં કોડહં કુત આયાત: કા મે જનની કો મે તાત: |
ઈતિ પરિભાવય સર્વમસારં વિશ્વં ત્યકત્વા સ્વપ્નવિચારમ્ || ભજ ગોવિન્દમ્ || 23 ||

અર્થ : તું કોણ છે ? હું કોણ છું ? હું ક્યાંથી આવ્યો ? મારી મા કોણ ? મારો બાપ કોણ ? અનુભૂતિનું સમસ્ત જગત જે અસાર અને માત્ર સ્વપ્નપ્રદેશ જેવું છે તેને છોડી આ રીતે તપાસ કર. ગોવિન્દને ભજ… ગોવિન્દને ભજ….

ત્વયિ મયિ ચાન્યત્રૈકો વિષ્ણુ વ્યર્થ કુપ્યસિ મય્યસહિષ્ણુ: |
ભવ સમચિત્ત: સર્વત્ર ત્વં વાઝ્છસ્યચિરાધદિ વિષ્ણુત્વમ્ || ભજ ગોવિન્દમ્ || 24 ||

અર્થ : તારામાં, મારામાં અને બીજાં (સર્વ) સ્થળોએ પણ માત્ર એક સર્વવ્યાપક સત્તા (વિષ્ણુ) છે, અધીર હોવાથી, તું મારી સાથે નકામો ગુસ્સે થાય છે. જો તું તુરંત વિષ્ણુત્વ ચાહતો હો તો બધા સંજોગોમાં સમતાવાળો થા. ગોવિન્દને ભજ… ગોવિન્દને ભજ….

શત્રૌ મિત્રે પુત્રે બન્ધૌ મા કુરુ યત્નં વિગ્રહસન્ધૌ |
સર્વસ્મિન્નપિ પશ્યાત્માનં સર્વત્રોત્સૃજ ભેદાજ્ઞાનમ્ || ભજ ગોવિન્દમ્ || 25 ||

અર્થ : તારા શત્રુ, મિત્ર, પુત્ર કે સંબંધી સાથે લડવા કે તેમની સાથે મૈત્રી બાંધવાના પ્રયાસમાં તારી શક્તિ વેડફીશ નહિ. આત્માને સર્વત્ર અનુભવવાનો પ્રયાસ કરતાં અજ્ઞાનજનિત ભેદબુદ્ધિનો ત્યાગ કર. ગોવિન્દને ભજ… ગોવિન્દને ભજ….

કામં ક્રોધં લોભં મોહં ત્યકત્વાડડત્માનં પશ્યતિ સોહમ |
આત્માજ્ઞાનવિહીના મૂઢા સ્તે પચ્યન્તે નરકનિગૂઢા: || ભજ ગોવિન્દમ્ || 26 ||

અર્થ : ઈચ્છા, ક્રોધ, લોભ અને મોહને છોડીને સાધક આત્મામાં 'તે હું છું.' એમ જુએ છે. જેને આત્મજ્ઞાન થયું નથી તેઓ મૂઢ છે અને (પરિણામે) તેઓ નરકમાં બંદીવાન તરીકે ત્રાસ સહન કરે છે.

ગેયં ગીતાનામસહસ્ત્રં ધ્યેયં શ્રીપતિરૂપમજસ્ત્રમ્ |
નેયં સજ્જનસંગે ચિત્તં દેયં દીનજનાય ચ વિત્તમ || ભજ ગોવિન્દમ્ || 27 ||

અર્થ : ભગવદગીતા અને સહસ્ત્રનામનો પાઠ કરવો, લક્ષ્મીપતિનું ધ્યાન કરવું; સજ્જ્નોના સંગમાં ચિત્તને દોરવું; અને ગરીબ લોકોને ધનનું દાન કરવું. ગોવિન્દને ભજ… ગોવિન્દને ભજ….

સુખત: ક્રિયતે રામાભોગ: પશ્ચદ્ધન્ત શરીરે રોગ: |
યદ્યપિ લોકે મરણં શરણં તદપિ ન મુશ્ચતિ પાપાચરણમ્ || ભજ ગોવિન્દમ્ || 28 ||

અર્થ : મનુષ્ય દૈહિક ઉપભોગોમાં સત્વર મગ્ન થાય છે, પછીથી અરેરે ! શરીરના રોગો આવે છે. જોકે જગતમાં આખરી અંત મરણ જ છે છતાં મનુષ્ય પોતાનું પાપાચરણ છોડતો નથી. ગોવિન્દને ભજ… ગોવિન્દને ભજ….

અર્થમનર્થ ભાવય નિત્યં નાસ્તિ તત: સુખલેશ: સત્યમ્ |
પુત્રાદપિ ધનભાજાં ભીતિ: સર્વત્રૈષા વિહિતા રીતિ: || ભજ ગોવિન્દમ્ || 29 ||

અર્થ : 'પૈસો અનર્થકારી છે' તેમ નિત્ય વિચાર કર. ખરી વાત એ છે કે પૈસાથી કોઈ સુખ મળવાનું નથી. પૈસાદારને પોતાના પુત્રથી પણ ભય રહે છે. પૈસાની આ રીત બધે જાણીતી છે. ગોવિન્દને ભજ… ગોવિન્દને ભજ…

પ્રાણાયામં પ્રત્યાહારં નિત્યાનિત્યવિવેકવિચારમ્ |
જાપ્યસમેત સભાધિવિધાનં કુર્વવધાનં મહદવધાનમ્ || ભજ ગોવિન્દમ્ || 30 ||

અર્થ : પ્રાણાયામ, પ્રત્યાહાર, નિત્ય અને અનિત્ય વસ્તુનો વિવેકરૂપી વિચાર, જપ અને સમાધિ – આ બધું કાળજીપૂર્વક કર…. ખૂબ કાળજીપૂર્વક કર. ગોવિન્દને ભજ… ગોવિન્દને ભજ…

ગુરુચરણામ્બુજનિર્ભરભક્ત: સંસારાદચિરાભ્વ મુક્ત: |
સેન્દ્રિયમાનસનિયમાદેવં દ્રક્ષ્યસિ નિજહૃદયસ્થં દેવમ્ || ભજ ગોવિન્દમ્ || 31 ||

અર્થ : ઓ ! ગુરુના ચરણકમળના ભક્ત ! ઈન્દ્રિયો અને મનના સંયમ દ્વારા સંસારમાંથી તુરત મુક્ત થા. તું તારા હૃદયમાં જ વિરાજતા ઈશ્વરનો અનુભવ કરીશ. ગોવિન્દને ભજ… ગોવિન્દને ભજ….

- શ્રી આદિ શંકરાચાર્ય

गीतामाहात्म्यम्‌ with Meaning

धरोवाच
भगवन्‌ परेमेशान भक्तिरव्यभिचारिणी।
प्रारब्धं भुज्यमानस्य कथं भवति हे प्रभो॥१॥

O Bhagavan! The Supreme Lord! How can unflinching devotion arise in him who is immersed in his Prarabdha Karmas (experiences and traits established during life), O Lord?

श्री विष्णुरुवाच
प्रारब्धं भुज्यमानो हि गीताभ्यासरतः सदा।
स मुक्तः स सुखी लोके कर्मणा नोपलिप्यते॥२॥

Lord Vishnu says: Though engaged in the performance of worldy duties, one who is regular in the study of the Gita becomes free. He is the happy man in this world. he is not bound by Karma ('action' through cause and effect).

महापापादिपापानि गीताध्यानं करोति चेत्।
क्वचित्‌ स्पर्शं न कुर्वन्ति नलिनीदलमम्बुवत्॥३॥

Just as the water stains not the lotus leaf, even so, sins do not taint him who is regular in the recitation of the Gita.

गीतायाः पुस्तकं यत्र यत्र पाठः प्रवर्तते।
तत्र सर्वाणि तीर्थाणि प्रयागादीनि तत्र वै॥४॥

All the sacred places of pilgrimage like Prayaga (at Allahabad, the sacred place of the confluence of rivers) and others, dwell in that place where the book, the Gita, is kept, and where the Gita is read.

सर्वे देवाश्च ऋषयो योगिनः पन्नगाश्च ये।
गोपाला गोपिका वाऽपि नारदोद्धवपार्षदैः।

All the Gods, Sages, Yogins, Divine Serpents, Gopalas, Gopikas, Narada, Uddhava, and others dwell here.

सहायो जायते शीघ्रं यत्र गीता प्रवर्तते॥५॥
यत्र गीताविचारश्च पठनं पाठनं श्रुतम्।
तत्राहं निश्चितं पृथ्वि निवसामि सदैव हि॥६॥

Help comes quickly where the Gita is recited and, O Earth, I dwell at all times where the Gita is read, heard, taught and contemplated upon.

गीताश्रयेऽहं तिष्ठामि गीता मे चोत्तमं गृहम्।
गीताज्ञानमुपाश्रित्य त्रीँल्लोकान्‌ पालयाम्यहम्॥७॥

I reside in the Gita and the Gita is My best abode, I protect the three worlds with the knowledge of the Gita.

गीता मे परमा विद्या ब्रह्मरूपा न संशयः।
अर्धमात्राक्षरा नित्या स्वानिर्वाच्यपदात्मिका॥८॥

The Gita is My highest science, which is, without doubt, of the form of Brahman, the eternal, the Ardhamatra ('half' syllable; Pranava = Om) the ineffable splendour of the Self.

चिदानन्देन कृष्णेन प्रोक्ता स्वमुखतोऽर्जुनम्।
वेदत्रयी परानन्दा तत्त्वार्थज्ञानसंयुता॥९॥

It was spoken by the blessed Krishna, the all-knowing, with His own mouth to Arjuna. It contains the essence of the three Vedas, the knowledge of the Reality. It is full of supreme bliss.

योऽष्टादशजपो नित्यं नरो निश्चलमानसः।
ज्ञानसिद्धिं स लभते ततो याति परं पदम्॥१०॥

He who recites the eighteen chapters of the Gita daily, with a pure and unshaken mind, attains perfection in knowledge and reaches the highest state or supreme goal.

पाठेऽसमर्थः सम्पूर्णे ततोऽर्धं पाठमाचरेत्‌।।
तदा गोदानजं पुण्यं लभते नात्र संशयः॥११॥

If a complete reading is not possible, even if only half of it is read, he attains the benefit of giving a cow as a gift. There is no doubt about this.

त्रिभागं पठमानस्तु गङ्गास्नानफलं लभेत्।
षडंशं जपमानस्तु सोमयागफलं लभेत्॥१२॥

He who recites one-third of it achieves the merit of a bath in the sacred Ganga, and who recites one-sixth of it attains the merit of performing a Soma sacrifice.

एकाध्यायं तु यो नित्यं पठते भक्तिसंयुतः।
रुद्रलोकमवाप्नोति गणो भूत्वा वसेच्चिरम्॥१३॥

That person who reads one chapter with great devotion attains the world of Rudra, and having become a Gana (Siva's attendants), lives there for many years.

अध्यायं श्लोकपादं वा नित्यं यः पठते नरः।
स याति नरतां यावन्मन्वन्तरं वसुन्धरे॥१४॥

If one reads a chapter or even a part of a verse daily, he, O Earth, retains a human body till the end of a Manvantara (308,448,000 years).

गीतायाः श्लोकदशकं सप्त पञ्च चतुष्टयम्।
द्वौ त्रीनेकं तदर्धं वा श्लोकानां यः पठेन्नरः॥१५॥

चन्द्रलोकमवाप्नोति वर्षाणामयुतं ध्रुवम्।
गीतापाठसमायुक्तो मृतो मानुषतां व्रजेत्॥१६॥

He who repeats ten, seven, five, four, three, two verses or even one or half of a verse, attains the region of the moon and lives there for 10,000 years. Accustomed to the daily study of the Gita, a person, after death, is born again as a human being.

गीताभ्यासं पुनः कृत्वा लभते मुक्तिमुत्तमाम्।
गीतेत्युच्चारसंयुक्तो म्रियमाणो गतिं लभेत्॥१७॥

By repeated study of the Gita, one attains the highest liberation. Uttering "Gita" at the time of death, he attains the Goal of Life.

गीतार्थश्रवणासक्तो महापापयुतोऽपि वा।
वैकुण्ठं समवाप्नोति विष्णुना सह मोदते॥१८॥

Though full of sins, one who is ever intent on hearing the meaning of the Gita, goes to the kingdom of God and rejoices with Lord Vishnu.

गीतार्थं ध्यायते नित्यं कृत्वा कर्माणि भूरिशः।
जीवन्मुक्तः स विज्ञेयो देहान्ते परमं पदम्॥१९॥

He who meditates on the meaning of the Gita, having performed a great number of good actions, attains the supreme Goal after death. Such a man should be known as a Jivanmukta.

मल-निर्मोचनं पुंसां जल-स्नानं दिने दिने।
सकृद्-गीताम्भसि स्नानं संसार-मल-नाशनम्॥

A daily bath in water cleanses people of their bodily dirt; a bath taken once in the waters of the Gita cleanses them of the dirt of Samsara.

गीतामाश्रित्य बहवो भूभुजो जनकादयः।
निर्धूतकल्मषा लोके गीतायाताः परं पदम्॥२०॥

In this world, taking refuge in the Gita many kings like Janaka and others have reached the highest state or goal, purified of all sins. It is so sung.

गीतायाः पठनं कृत्वा माहात्म्यं नैव यः पठेत्।
वृथा पाठो भवेत्तस्य श्रम एव ह्युदाहृतः॥२१॥

He who fails to read this Gita Mahatmyam (Glory of the Gita), after having read the Gita, loses the benefit thereby, and the effort alone remains.

एतन्माहात्म्यसंयुक्तं गीताभ्यासं करोति यः।
स तत्‌ फलमवाप्नोति दुर्लभां गतिमाप्नुयात्॥२२॥

One who studies the Gita, together with this Gita Mahatmyam, attains the fruit mentioned above and reaches the state which is otherwise very difficult to be attained.

सूत उवाच
माहात्म्यमेतद्गीताया मया प्रोक्तं सनातनम्।
गीतान्ते च पठेद्यस्तु यदुक्तं तत्फलं लभेत्॥२३॥

This greatness or Gita Mahatmyam is eternal, as narrated by me, should be read at the end of the study of the Gita and the fruits mentioned there will be obtained.

॥इति श्रीवाराहपुराणे श्रीगीतामाहात्म्यं सम्पूर्णम्‌॥
Thus ends the Gita Mahatmyam, contained in the Varaha Purana.

About Somnath Mahadev

Shree Somnath is first among the twelve Aadi Jyotirlings of India. It has a strategic location on the western coast of India.

Ancient Indian traditions maintain a close relationship of Somnath with releare of Chandra (Moon God) from the curse of his father-in-law Daksha Prajapati. Moon was married to Twenty Seven daughters of Daksha. However he favoured Rohini and neglected other queens. The aggrieved Daksha cursed Moon and the Moon lost power of light. With the advice of Prajapita Brahma, Moon arrived at the Prabhas Teerth and worshipped Bhagwan Shiva. Pleased with the great penance and devotion of Moon, Bhagwan Shiva blessed him and relieved him from the curse of darkness. Pauranic traditions maintain that Moon had built a golden temple, followed by a silver temple by Ravana, Bhagwan Shree Krishna is believed to have built Somnath temple with Sandalwood.

The research based on ancient Indian classical taxts show that first Somnath Jyotirling Pran-Pratistha was done on the auspicious third day of brighter half of Shravan month during the tenth Treta yug of Vaivswat Manvantar. Swami Shri Gjananand Saraswatiji, Chairman of Shrimad Aadhya Jagadguru Shankaracharya Vedik Shodh Sansthan, Varanasi suggested that the said first temple was built 7,99,25,105 years ago as derived from the traditions of Prabhas Khand of Skand Puran.Thus, this temple is a perennial source of inspiration for millions of Hindus since time immemorial.

The later sources of history account for several desecrations by Muslims invaders during eleventh to eighteen century A.D. The temple was rebuilt every time with the reconstructive spirit of the people.The modern temple was reconstructed with the resolve of Sardar Patel who visited the ruins of Somnath temple on November, the 13th 1947. The Pran-Pratistha at the existing temple was done on 11th May 1951 by then President of India, Dr. Rajendra Prasad.

Other spots in the temple are Shri Kapardi Vinayak and Shri Hanuman Temple in addition to Vallabhghat. Vallabhghat is a beautiful sunset point. The temple is illuminated every evening. Similarly the Sound & Light Show "Jay Somnath" is also displayed every night during 8.00 to 9.00, which allows the pilgrims an ethereal experience in the backdrop of grand Somnath temple and the holy wave sounds of the Ocean. Ahalyabai temple is also closeby, which was built by the queen mother Shri Ahalyabai Holker during 1782. This temple maintained the Pooja Parampara of Bhagwan Shiva during the hostile political conditions.

» OTHER SACRED PLACES OF SHREE PRABHAS TEERTH

The Gitamandir and Laxminarayan mandir are located in Dehotsarg campus. The divine massage of Bhagwan Shree Krishna in form of Shrimad Bhagwat Geeta is carved here on eighteen marble pillars. Laxminarayan Mandir houses divine shreevigraha of Bhagwan Laxminarayan.

» SHREE PARSHURAM TEMPLE

This is a sacred spot at the holy banks of Triveni where Bhagwan Parshuram conducted his long penance and he was relieved from the curse of Kshatriya killings by Bhagwan Somnath. Divine leela Parshuram is perpetnated here by a beautiful Parshuram Temple and two ancient kunds.

» TREEVENI SANGAM SNANGHAT

The holy confluence of three river Hiran, Kapila and Saraswati and their sangam with ocean is very sacred moksha tirtha for Hindus. The bathing facilities are being renovated by Shree Somnath Trust with the assistance of State Government in the fond memory of Shree Morarjibhai Desai, the Ex-Prime Minister and Chairman of Shree Somnath Trust.

» SHREE SHASHIBHUSHAN MAHADEV & BHIDBHANJAN GANAPATIJI

The holy temple of Shashibhushan is located at a distance of 4 km on the Somnath-Veraval highway with a beautiful sea-shore. The Jara poacher is said to have taken aim from this spot while hitting an arrow towards Bhagwan Shree Krishna. The ancient Somnath Poojacharya Shri Bhav Brihaspati is said to have built this temple. Bhagwan Shashibhushan with Bhidbhanjan (Saviour form of) Ganesh is worshipped here with traditional spiritual traditions.

» SHREE VENESHWAR MAHADEV TEMPLE

The Rajputa "Vaja"clan was in charge of Somnath during the Muslim desecrations. The devotional episode of the princess "Veni" is depicted in the novel by Shri K.M.Munshi. The temple was outside of the fort wall of Prabhaspatan at the time of holy war with Gazani.The soldiers of Gazani attempted an abduction of "Veni" who regularly visited the temple to offer her services to Shiva. The traditions maintain that the Shivling was sportaneously got divided and the princess got burried into it. The Shiv temple here is knows as "Veneshwar" temple after the fond memory of divine episode of Veni.

PILGRAIM FACILITIES

» How to reach Somnath :

Amdavad is connected by Rail, Road and Air with all the major destinations. Veraval Somnath is connected with Amdavad to Rail and Road facilities. Somnath is at a distance of 465 km. from Amdavad. At present Jet Airwais operates passenger flight from Bombay to Diu every day accept Thursday. Somnath is connected with Diu by road (95 km).

» Guesthouse Facility :

Pilgrims can avail the guest house facilities of Shree Somnath Trust. Trust maintains a VIP Guesthouse, Eighteen other guest houses and an economical dormitory. The total number of rooms in the trust guest houses are in excess of Two hundred.

Timing for Darshan at Somnath Temple : 6.00am to 9.00pm
Timing for Aarti : 7.00 am, 12.00 Noon and 7.00 pm

"Jay Somnath" Sound and Light Show : 8.00 pm to 9.00 pm

You can visit www.somnath.org for more Information.